Praktyka Drogi Herbaty w Japonii

Na początku okresu Kamakura mnich zen Eisai wrócił w 1191r. do Kioto z Chin i przywiózł do Japonii nasiona zielonej herbaty. Picie herbaty traktowano wówczas jako lekarstwo i środek orzeźwiający w czasie rytuałów w świątyniach. W okresie Muromachi (1333-1568) herbata stała się już napojem wszystkich warstw społecznych.

Dla mistrza zen Murato Juko czy Takemo Jo-o podawanie herbaty było czymś więcej niż celebracją czy dobrą zabawą - stało się drogą życia opartą na wewnętrznej równowadze. Takemo Jo-o * rozwinął nowy styl podawania herbaty zwany "wabi". Wabi - to określony stan umysłu, który cechuje delikatność, prostota i pokora. Styl wabi wiąże się z używaniem skromnych naczyń rodzimego pochodzenia i podawaniem herbaty w małej, wiejskiej chatce. Ten styl został rozwinięty przez jego ucznia Sen Rikyu (1522-91), dzięki któremu ukształtowała się filozofia i reguły obecnej postaci Drogi Herbaty.

Droga Herbaty opierała się na czterech zasadach: Harmonii - (była wynikiem współdziałania gospodarza i gościa), Szacunku - (wiązał się ze szczerością i poszanowaniem godności wszystkich obecnych), Czystości -(utrzymywanie zewnętrznej czystości wiązało się z wprowadzaniem ładu we własnym wnętrzu) i Spokoju- (wspólna kontemplacja picia herbaty sprowadzała wewnętrzny spokój wśród obecnych).

Na pytanie ucznia: "O czym ważnym należy pamiętać podczas przygotowania i podawania herbaty?" Sen Rikyu odpowiedział: "Zaparz czarkę doskonałej herbaty, przygotuj węgiel tak, aby ogrzał wodę: ułóż kwiaty tak, jak rosną w polu: w lecie stwórz chłód, w zimie ciepło: rób wszystko przed czasem: bądź przygotowany na deszcz: poświęć uwagę tym, którzy ci towarzyszą." ** Ten zbiór Siedmiu Reguł był przestrzegany i przekazywany następnym pokoleniom. W Drodze Herbaty istotne było pojęcie "kokoro iru". Oznacza ono, że gospodarz powinien włożyć całe swoje serce-umysł w przygotowanie przyjęcia - mając zarazem świadomość, że taka okazja przeżycia czegoś w pełni już się nie powtórzy. Do podawania herbaty potrzebny był pojemnik na sproszkowane liście herbaty, łyżka do odmierzania, mieszadełko i czarka, z której piło się herbatę.

Przyjęcie urządzone w celu "pokazania się" np.: kiedy używa się wyszukanych naczyń - było bezwartościowe.

Mistrz herbaty Sen Sotan (1578-1658) wnuk Rikyu stwierdził, że Herbata i Zen mają jeden i ten sam smak. Japończycy rozwinęli pewne pojęcia, które bezpośrednio stosowali w odniesieniu do materialnych i duchowych aspektów życia. Sen Rikyu tak opisał praktykowanie Herbaty: "Isnieje wiele sposobów, które mówią nam jak wcielić w życie naukę wielkich mistrzów przeszłości. W zen prawdy szuka się poprzez przestrzeganie dyscypliny medytacji, co pozwala osiągnąć oświecenie - dla osiągnięcia tego samego celu w Drodze Herbaty doskonalimy się poprzez czynność robienia herbaty" oraz:

"Herbata to nic więcej niż to:
Najpierw grzejesz wodę,
Potem robisz herbatę,
Następnie wypijasz ją w odpowiedni sposób
Oto wszystko, co powinieneś wiedzieć." ***

Jest to jeden z przykładów w kulturze Japonii, który zwięźle wyraża to, co zostało osiągnięte poprzez dyscyplinę i długą praktykę.

"Ścieżka herbaty, którą rozwinął S. Rikyu nie zawiera wielkich i bogatych ogrodów, ale mały ogród jedynie z niezbędnymi rzeczami. Ten ogród jest dobrze zamieciony i odchwaszczony, oczyszczony, sprzątnięty i rozjaśniony , jak nasze umysły, kiedy wszystkie zbędne rzeczy zostały zabrane. Przed naszymi oczami jest tylko to co konieczne, tylko to co jest do zrobienia i zajmujemy się tym wszystkim w sposób bardzo uważny. To jest ogród herbaciany po prostu taki jaki jest."****

Kornel Drzewiński

* Toshihiko Izutsu: "Droga Herbaty" w: K.Wilkoszewska, Estetyka Japonii.Universitas, Kraków 2001.
** Shoshitsu SenXV: "Sztuka herbaty" w: jak wyżej
***tamże.
****Harada Shodo w:Umysł jak krople porannej rosy

zdjęcia:
Japanes House and Garden Photo Gallery
http://www.shofusu.org/images/

Ceremonia Herbaty

Pokój herbaty

Takonoma w pokoju herbaty

Kakemono w pokoju herbaty

Domek Herbaty

Share this