Japońska moda plażowa w epoce Meiji (1868-1912) i Taishō (1912-26)

Nastał okres wakacyjno-urlopowy, lato w pełni, żar leje się z nieba i każdy kto żyw szuka sposobu na ochłodę. Nic więc dziwnego, że nad wszelkiego rodzaju rzekami, jeziorami, a przede wszystkim nad morzem pojawiły się tłumy plażowiczów. Panie odziane w mniej lub bardziej skąpe stroje kąpielowe, panowie w kąpielówkach – jednym słowem feria barw, fasonów i rozmiarów. Jaka jest współczesna moda plażowa każdy widzi. Co więcej nie trzeba nawet jechać nad morze, wystarczy sięgnąć po pierwszy lepszy magazyn kobiecy czy zerknąć do internetu by zapoznać się z najnowszymi trendami. A czy zastanawialiście się kiedyś, co zakładali plażowicze w Japonii 100 lat temu?

Pomimo, że kąpiele w morzu (kaisuiyoku) nie były obce Japończykom, to jednak dopiero w pod koniec XIX w. zaczęto traktować je, jako formę rekreacji. Wcześniej, kąpiele morskie kojarzone były z ćwiczeniami wojskowymi lub rytualnym oczyszczeniem odprawianym przy okazji świąt. Na zmianę japońskich poglądów w stosunku do tej formy aktywności wpływ miało otwarcie na Zachód, które dokonało się w 1854 r.. Do Japonii zaczęły napływać nie tylko nowinki gospodarcze i techniczne, ale też obyczajowe. Zarówno w Europie jak i USA znano już lecznicze oraz zdrowotne korzyści płynące z kąpieli morskich i z roku na rok ta forma rozrywki znajdowała coraz większe grono zwolenników. Koncepcję wakacji nad morzem i pierwsze domki letniskowe wprowadzili w Japonii właśnie cudzoziemcy. W kwestii pierwszego oficjalnego kąpieliska wciąż toczą się spory. Wiadomo, że jedno z wcześniejszych morskich kąpielisk powstało w 1885 r. w miejscowości Ōiso, leżącej na popularnym szlaku Tōkaidō łączącym Tokio i Kioto. Za twórcę kąpieliska w Ōiso uważa się chirurga gen. Matsumoto Ryōjuna, propagatora idei sprawności fizycznej, który zasugerował właścicielowi zajazdu Miyashirokan wybudowanie w tym miejscu obiektów kąpieliskowych. Jak się później okazało, woda w Ōiso była wolna od bakterii, co czyniło plażę idealnym miejscem do przeprowadzania kuracji zdrowotnych. Jednak zaledwie po czterech latach od otwarcia do Ōiso zaczęli ściągać zwykli plażowicze skutecznie wypierając kuracjuszy.

Mogłoby się wydawać, że wzrost liczby osób aktywnie spędzających wolny czas powinien cieszyć władze, jednak w tym przypadku przyprawiał raczej o ból głowy, a to za sprawą nagości panującej na publicznych plażach. W przeciwieństwie do Zachodu, w Japonii traktowano nagość jako coś naturalnego, czego nie trzeba się wstydzić, więc wspólne kąpiele w łaźniach, robotnicy w przepaskach biodrowych czy matki karmiące dzieci na ulicy nie robiły na nikim wrażenia. Taka postawa była nie do przyjęcia dla przybyszów z purytańskiego Zachodu, gdzie nagie ciało utożsamiano z rządzą, seksem oraz erotyzmem i dlatego nie było dla niego miejsca w sferze publicznej. Dlatego też rząd japoński zaczął sukcesywnie wprowadzać prawa ograniczające zachowania uznawane za gorszące. W 1872 r. w Tokio uchwalono prawa przeciwko niewłaściwemu prowadzeniu się (ishiki kaii jōrei), które zawierały m.in. zakaz całkowitego lub częściowego negliżu w miejscach publicznych czy koedukacyjnych kąpieli w łaźniach. Rok później te same prawa zostały wprowadzone w pozostałych regionach. Ponadto, w 1888 r. w prefekturze Kanagawa nakazano podział plaż pod kątem płci kąpiących się. Niedługo potem podobne obostrzenia wprowadzono w innych regionach kraju a segregacja plażowiczów utrzymywała się aż do 1920 r.. Czasami jednak stosowanie nowego prawa prowadziło do absurdalnych sytuacji:

„Wstyd fizyczny był ostatnich czasów uczuciem nieznanym duszy japońskiej. I oto nagle rząd stawia go jako obowiązek każdego obywatela. Z wyższego rozkazu zabroniono się kąpać się nad brzegiem morza bez kostyumów kąpielowych. Obywatele są posłuszni, chociaż sami nie rozumieją dlaczego; wypełniając jednak dosłownie rozkaz, skoro tylko wyjdą z wody, zrzucają z siebie niepotrzebne ubranie i przechadzają się po piasku zupełnie nago.” (G. Weulersse, 1904 r.)

Pierwsze stroje kąpielowe zaczęły pojawiać się w Japonii około 1897 r. i były niemal dokładną kopią tego, co obowiązywało na europejskich plażach. Stroje były jednoczęściowe, wykonane z bawełny, miały długie rękawy oraz nogawki i były takie same dla obu płci. Górna część przypominała koszulę – była zapinana na guziki, ale bez kołnierzyka, natomiast dół wyglądał jak spodnie lub szorty. Niektóre modele były bardziej dopasowane do ciała, zaś inne luźne. Czasami w talii przewiązywano się szarfą na wzór pasa obi. Opcjonalnie szarfę mógł zastąpić skórzany pasek. Cechą charakterystyczną strojów kąpielowych był ich jednorodny wzór – poprzeczne paski. Ze względu na ten motyw stroje kąpielowe zyskały przydomek shimauama, co znaczy „zebra”. Fason ten pozostawał modny aż do końca epoki Taishō, a jedyną zauważalną różnicą było skracanie się rękawów i nogawek, które stopniowo zaczęły odsłaniać coraz więcej ciała. W epoce Meiji dolna część zakrywała praktycznie całe nogi i odsłaniała jedynie stopy, a rękawy kończyły się poniżej łokcia. W tym okresie stroje kąpielowe przypominały raczej długie sukienki niż praktyczny strój do pływania. Gdy na początku XX w. wprowadzono bardziej dopasowane stroje nastąpiła znacząca zmiana. Rękawy w dalszym ciągu były długie, ale nogawki odsłaniały już więcej nóg, chociaż w dalszym ciągu zakrywały kolana. Kolejne skrócenie dolnych partii przyszło dość szybko. Na ilustracjach z 1903 r. widać, że szorty sięgały już tylko do połowy uda. Jednak dopiero na przełomie epoki Taishō i Showa pojawiły się bardziej zróżnicowane modele i wzory niż dotychczasowa „zebra”. Strój stawał się dwuczęściowy, choć w dalszym ciągu odsłaniał jedynie ramiona i nogi. Dolną część stanowiły szorty, natomiast górną lekka koszulka na ramiączkach w jednolitym kolorze i ewentualnie z wyszywanymi ornamentami. Dzięki zmianie fasonu odsłonięte zostały ramiona, które do tej pory zakryte były mniejszym lub większym rękawem. Nieodzownym dodatkiem plażowej kreacji był kapelusz lub chustka do zakrycia głowy oraz niewielki ręcznik.

Agata Czapkowska
Konsultacje i pomoc językowa: Norek

Bibliografia:
Weulersse G., Współczesna Japonia, G. Gebethner i Sp., Warszawa 1904.
Traganou J., The Tōkaidō Road: Travelling and Representation in Edo and Meiji Japan, Routledge, New York 2004.
Yanagida K., Japanese Culture in the Meiji Era. Volume IV – Manners and Customs, Ōbunsha, Tokyo 1957.
Masquelier A., Dirt, Undress, and Difference: Critical Perspectives on the Body’s Surface, Indiana University Press, 2005.

Strony internetowe:
http://www.east-asian-history.net/textbooks/MJ/ch4.htm
http://www.nyu.edu/pages/greyart/exhibits/shiseido/w1900-a.htm

Grafika:
Zachęcam do odwiedzenia albumu Roba Oechsle, który ma w swojej kolekcji ponad 50 pocztówek z epoki Meiji i Taishō przedstawiających modelki w strojach plażowych.

http://www.flickr.com/photos/24443965@N08/sets/72157604130143141/
http://3.bp.blogspot.com/_SJuDqF1ubmo/RqlKGM-32KI/AAAAAAAADWA/t6vz_dsN_i...
http://www.ohmigallery.com/DB/ItemDetail.asp?item=9233
http://www.ukiyoe-gallery.com/kuchie.htm

Kokunimasa Utagawa (1874-1944), brak tytułu. Połączenie tradycji i nowoczesności na plaży. Sądząc po długości dolnej części stroju kąpielowego mamy do czynienia z końcówką XIX w.. Na dalszym planie widać też porzucone części garderoby świadczące o tym, że część plażowiczek kąpała się w dalszym ciągu nago.


Terazaki Kōgyō (1866-1919), Bijin no Kaisuiyoku („Plażowa piękność”), ilustracja z magazynu „Bungei Kurabu” (15 lipca 1903 r.) .


Shuntei Miyagawa (1873-1914), Kąpiel w morzu, drzeworyt z 1898 r.


Dwie modelki pozujące w strojach plażowych. Jedno z niewielu zdjęć zrobionych w plenerze. Pocztówka z przełomu XIX/XX w.. Źródło: zasoby własne.


Modelka w stroju plażowym. Pocztówka, ok. 1920 r.. Źródło: zasoby własne.


Modelka w stroju plażowym. Pocztówka, ok. 1920 r.. Źródło: zasoby własne.


Modelki w strojach plażowych. Pocztówka, ok. 1920 r.. Źródło: Rob Oechsle.


Modelka w stroju plażowym. Pocztówka, ok. 1920 r.. Źródło: Rob Oechsle.


Modelka w stroju plażowym. Pocztówka, ok. 1920 r.. Źródło: Rob Oechsle.

Share this