Haiga - japońskie wierszo obrazy

Haiga jest szczególnym rodzajem powiązania japońskiej poezji z malarstwem i kaligrafią, w okresie od poł. XVII do chwili obecnej. Najczęściej praktykowaną poezją w okresie Edo (1603 - 1868) było skomponowane z 17-u sylab haiku. Termin Haiga powstał z połączenia sylaby hai (od haiku) oraz ga (jap. obraz, malarstwo). Tradycyjny styl malarstwa Haiga jest niezwykle skrótowy w wyrazie z subtelnym podlawowaniem tuszem ważniejszych fragmentów dzieła.

Haiga podobna jest do wcześniejszego malarstwa zen zwanego Zen-ga w zewnętrznym wyglądzie, lecz nie ma w niej miejsca na chińskie inskrypcje czy odniesienia do pór roku. Motyw malarski Haiga był niekiedy różny od wykaligrafowanego wiersza a szybko nakreślone linie tuszem na jedwabiu lub papierze starały się jedynie zasugerować niektóre aspekty haiku. Charakterystyczne cechy haiga to prostota (kanso), skromność i surowość (shitsu-boku), transcendentalność (cho-datsu), unikanie wyrafinowania (koh-chi wo sakeru) oraz beztroskość (kattatsu). Osobną kategorią Haiga jest portret uznanego poety haiku w połączeniu z jego wierszem lub grupy poetów, żyjących nieraz w różnym czasie, z zachowaniem oszczędnych środków obrazowania.

W przeszłości haiga wykonywana była na różnych formatach, takich jak wiszące zwoje (kakejiku lub kakemono), ręczne zwoje (e-maki-mono), składane parawany czy wachlarze. Szczególnie popularne były wiszące zwoje zawieszane m.in. w takich miejscach jak takonoma. Podczas gdy w okresie Edo jedwab stał się materiałem ogólnie preferowanym w oficjalnym malarstwie japońskim, artyści tworzący haiga w swoim dążeniu do prostoty cenili najbardziej papier. Współcześni twórcy używają papieru zwanego shikishi lub tanzaku. Jedną z nowoczesnych form haiga jest digital art-haiga. Inne formy to foto-haiga (haiku w połączeniu z fotograficznym obrazem) oraz wszelkie nowoczesne formy sztuki łączące się z wierszami haiku, które nie zawsze bezpośrednio obrazują treści prezentowane w haiku. Oczywiście, tradycyjny styl haiga jest nadal praktykowany wśród japońskich artystów. Do znanych poetów, biegłych zarówno w malarstwie jak i kaligrafii, tworzących haiga w przeszłości, można zaliczyć takich mistrzów jak: Matsuo Basho (1644-1694), Hakuin Ekaku (1685-1768), Yosa Buson (1716-1784), Miura Chora (1729-1780), Inoue Shiro (1741-1812), Sengai Gibon (1750-1837), Matsumura Goshun (1752-1811), Socho Takebe (1761-1814), Kobayashi Issa (1763-1827) oraz Nakahara Nantembo / Toju Zenchu (1839-1925).

Wiele wystaw poświęconych haiga zorganizowano w Europie a
pierwszą wystawę haiga w USA otwarto w Marsh Art Gallery w 1995r.
W Polsce, w 2004r. w Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha" w Krakowie, w Muzeum Architektury we Wrocławiu i w warszawskiej Galerii Nusantara prezentowano malarstwo haiga Takebe Socho (1761-1814) z prywatnej kolekcji Pana Shozaburo Masudy. Wystawa odbyła się pod patronatem Ambasady Japonii w Polsce.

* Zobacz także artykuły:
„Sztuka kaligrafii w Japonii“
„Klasyczne malarstwo ZEN w Japonii“
na stronie www.japonia.org.pl

Kornel Drzewiński

Źródła:
- Wilkoszewska Krystyna „Estetyka japońska. Słowa i obrazy”,
wyd. Universitas, Kraków 2005

http://www.reedscontemporaryhaiga.com/index.htm
http://www.w-a.pl/2004/haiga.htm
http://www.haigaonline.com/issue3susumuessaypage5.html

Zdjęcia:
http://www.visasia.com.au/programmes/arts_of_asia/nature_in_asian_art_20...
http://www.uam.ucsb.edu/Pages/Haiga_exhibition.html
http://www.nime.ac.jp/~saga/buson.html
http://www.japankunst.de/japanbild/7409.htm
http://raysweb.net/art-haiku/pages/02.html
http://es.geocities.com/haikuweb/Beta.html
http://wydarzenia.o.pl/?pw=28&cat=9

Haiga - Matsuo Basho (1644 -1694)

Haiga - Yosa Buson (1716 -1784)

Haiga - Miura Chora (1729 -1780)

Haiga - Inoue Shiro (1741-1812)

Haiga - Sengai Gibon (1750-1837)

Haiga - Matsumura Goshun (1752 -1811)

Haiga - Socho Takebe (1761-1814)

Digital art-haiga - Ray Rasmussen

Foto- haiga - R. Blanca

Share this