„Ishi - doro“ japońskie latarnie z kamienia

Kamienne latarnie (ishi - doro*) będące istotną częścią architektury japońskiego ogrodu pełniły zarówno estetyczną jak i czysto funkcjonalną rolę oświetlając drogę przed wejściami do świątyń. Kamienne latarnie w ogrodach towarzyszyły często przy okazji wieczornych spotkań na ceremonii herbaty, zwłaczcza od czasu kiedy rozpropagował je japoński mistrz herbaty Sen no Rikyu (1522 -1591). Rzeźbiono je najczęściej z granitu o najwyższej jakości a wymiary latarni dostosowane były proprorcjonalnie do wielkości zaprojektowanego ogrodu lub architektury danego obiektu. Ogólnie można wyróżnić cztery podstawowe kategorie latarni: tachi-gata (latarnie na postumencie), ikekomi-gata (wkopane w ziemię), yukimi-gata (z daszkiem chroniącym przed śniegiem), oraz oki-gata (małe latarenki). Zachowane do dziś zabytkowe kamienne latarnie są istotnym elementem dziedzictwa kultury japońskiej.

Tachi -gata
Latarnie w stylu „Tachi-gata“ powstawały w okresie Muromachi -Ashikaga (1338 - 1573r). Ustawiano je w wielkich ogrodach oraz przy świątyniach buddyjskich. Okrągły trzon latarni posiadał na spodzie sześciokątną bazę (kiso). Na górnej, sześciokątnej platformie (nakadai) zamocowana była latarnia (hibukuro) z rzeźbionym daszkiem (kasa) zwieńczonym po środku kamiennym klejnotem (hoh-ju). Całkowita wysokość tych latarni wynosiła od 1 do 2 m.

Ikekomi -gata
Najstarsze znane latarnie reprezentujące klasyczny styl „Ikekomi-gata” pochodzą z okresu Azuchi - Momoyama (1573 - 1603r.) i wykonane były przez Furuta Oribe (1544-1615)**. Charakteryzują się brakiem bazy na spodzie oraz płaskorzeźbami z wizerunkiem Buddy na trzonie. Latarnie tego typu o wysokości około 1m ustawiano zwykle na początku drogi lub wzdłuż alei ogrodowych.

Yukimi -gata
Granitowe latarnie tego typu miały wysokość od ok.1 do 1,5m i posiadały szeroki, sześciokątny lub kolisty kamienny kapelusz o średnicy od ok. 30cm - 60cm chroniący latarnię przed opadami śniegu. Często używano tych latarni na zamknięciu widokowym przy wodnych założeniach ogrodowych. Latarnie te stały się bardzo popularne w okresie Edo (1603 - 1868).

Oki -gata
Te małe latarnie miały wysokość do 50cm i używane były często do oświetlenia obrzeży stawów i ścieżek małych ogrodów.

Współcześnie wykonuje się w warsztatach kamieniarskich w Japonii i na świecie wiele latarni wzorowanych na japońskich pierwowzorach oraz wprowadza się też wiele interesujących modyfikacji w zakresie materiału, formy i gabarytów oraz przystosowuje się je do instalacji elektrycznych. Oryginalne japońskie latarnie wykonane były zawsze z japońskiego granitu.

* ishi (jap. kamień); doro (jap. droga)
** Furuta Oribe - był jednym wśród pierwszych mistrzów herbaty i znanym ceramikiem. Odegrał ważną rolę w transformacji ówczesnej etykiety i miał duży wkład w rozwój pawilonów herbaty oraz kompozycji otaczających je ogrodów z kamiennymi latarniami i wodnymi basenikami.

Kornel Drzewiński

źródła:
Toshihiko Izutsu: "Droga Herbaty" w: K.Wilkoszewska, Estetyka Japonii.
Universitas, Kraków 2001.

http://www.garden-gifts.com/lanterns.htm
http://www.explorejapan.com/jgardens.htm
http://www.actionvideo.freeserve.co.uk/lanterns.htm
http://www.japanesegifts.com/lantinfo.htm
http://my.voyager.net/~mcdiroff/page6.html
http://www.jgarden.org/biographies.asp?ID=132

zdjęcia:
http://www.bruno-krauss.de/overview/overview.htm
http://www.jlifeinternational.com/stonelantern_j.html
http://www.japanesegifts.com/alanterns.htm
http://www.bruno-krauss.de/overview/garten/steinart/steinlat/okigata/oki...
http://www.galenfrysinger.com/kenrokuen_kanazawa_japan.htm
http://www.kyohaku.go.jp/jp/tenji/yagai/nishi/item01.html
http://yasui.anjiro.com/~anjiro/pictures/2003_japan/tokyo/07120011.jpg

polskie strony:
www.ogrodyjaponskie.com.pl

Elementy rzeźbiarskie latarni w stylu "Tachi-gata"

Latarnia Kasuga jest przykładem stylu "Tachi-gata"

Latarnia w stylu "Tachi-gata" z Parku Zachodniego (Kyoto National Museum)

Latarnia Oribe reprezentująca styl "Ikekomi-gata" z płaskorzeźbą Buddy na trzonie

Latarnia reprezentująca styl "Yukimi-gata" w ogrodzie Kenroku-ken w Kanazawa

Latarnia w stylu "Yukimi-gata" w zimowym krajobrazie

Latarnia mała w stylu "Oki-gata" w scenerii wodnego ogrodu

Kamienna latarnia w ogrodzie Kenroku-ken

Kamienna latarnia w parku Meiji Jingu w Tokio

Share this