Historyczne zamki w Japonii

Przypuszczalnie pierwsze japońskie kamienne fortyfikacje zwane „kogo-ishi“ datowane na VI -VII wiek odkryto w trakcie badań archeologicznych na Kiusiu. Miały prawdopodobnie chronić przed atakiem ze strony Chin i Korei. Wraz z powstaniem klasy wojowników w okresie Heian (794 -1185) wybudowane małe zamki i fortyfikacje nie stanowiły centrum walk jak miało to miejsce w Europie i nie miały stałego charakteru. Dopiero w okresie Muromachi (1336 -1576) zaczęto budować stałe, o wzmocnionej konstrukcji siedziby samurajów. Pierwotnie zamki - fortece budowano na górskich szczytach i w trudnodostępnych okolicach.

W okresie Momoyama zaczęto wznosić zamki także na terenach równinnych jak przykładowo zamek Osaka-jo* w 1583r. Japońskie zamki budowano zwykle z drewna na wielkich kamiennych cokołach (wys. 18m w Himeji-jo) otoczonych często fosą. Z uwagi na trzęsienia ziemi przy budowie kamiennych murów stosowano „suchy“ rodzaj techniki muratorskiej - bez zaprawy. Szczeliny pomiędzy dużymi głazami wypełniano szczelnie małymi kamieniami utrzymując gładką zewnętrzną powierzchnię muru. W ścianach ponad cokołami umieszczano okrągłe, kwadratowe lub trójkątne otwory strzelnicze „sama“ jak w zamku Himeji-jo a także podobne do europejskich wykuszy kamienne „ishiotoshi“ do wylewania na zewnątrz wrzącej wody lub oleju. Dla wzmocnienia drewnianej konstrukcji ścian pokrywano je początkowo gliną, później stosowano biały ognioodporny tynk.
Pierwsze zamki - fortece wzorowano na chińskich budowlach obronnych lecz w czasie długotrwałych wojen wykształciły się specyficzne formy japońskiej architektury fortyfikacyjnej. Charakterystyczną cechą japońskich zamków stały się wielopiętrowe wieże (jedna lub kilka), których główną ozdobę stanowiły spiętrzone okapy. Zamek Azuchi-jo zbudowany przez Odę Nabunaga w 1579r. był pierwszym zamkiem nowej generacji gdzie zastosowano bardziej zaawansowane technologie budowy i konstrukcji architektonicznej. Główna wieża zwana „tenshu“ miała kondygnację podziemną i 6 pięter na ziemi (japońskie zamki miały wewnątrz 6 pięter a na zewnątrz 5 poziomów).
Początkowo wieże używano do obserwacji, gromadzenia zapasów wody, trzymania więźniów oraz jako punkt dowodzenia w razie oblężenia zamku. Od czasu wybudowaniu zamku Azuchi-jo wieża stała się symbolem władzy i wpływów feudalnego właściciela. Wieże nowego typu, podobne w konstrukcji do japońskich pagód, pojawiły się w zamkach Osaka-jo (1583), Fushimi-jo (1594) i wykształcił się typ zamku - wieży jak Maruoka-jo (1576) czy Hikone-jo z 1601r. Szczyty i krawędzie dachów japońskich zamków miały swoistą, bogatą dekorację. Popularne były trójkątne szczyty zwane „chidori hafu“ (szczyt ptaka) oraz „kara hafu“ (szczyt egzotyczny).
Zamki budowane na płaskowyżach powstawały najczęściej w centrum posiadłości wojowników i nie stanowiły wyłącznie obronnego charakteru lecz stawały się ich mocno rozbudowanymi rezydencjami (zamek Himeji-jo składa się z 83 budynków). Z biegiem czasu rozrastające się zespoły warowne zmieniały swoją pierwotną postać na skutek modernizacji starych fortyfikacji. Budowa zamków przyczyniła się znacznie do rozbudowy wielu japońskich miast takich jak Edo (dzisiejsze Tokio), Himeji, Nagoya etc. Zaczęły pojawiać się tzw. miasta - zamki „jokamachi“.

W szczytowym okresie wojen cywilnych (Sengoku Jidai 1467- 1615) do połowy okresu Edo (1603 –1868) istniało w Japonii prawdopodobnie około tysiąca zamków. Pod koniec tego okresu liczba zamków zmalała do 170-u. Po upadku rządów Bakufu, w okresie Meiji, wydano w 1873r. edykt „Haijorei“ redukujący liczbę zamków. Wiele zamków zostało zniszczonych podczas różnych kataklizmów, pożarów oraz w czasie II wojny światowej. Obecnie największe zgrupowanie zamków znajduje się w centralnej Japonii (Honsiu). Niewielka ilość zamków jest autentycznych - najstarszym z nich jest Inuyama-jo z 1537r., który jest jedynym zamkiem prywatnym w Japonii i od 1618r. jest wlasnością rodu Naruse. Pozostałe zamki są zrekonstruowane w części lub odbudowane w całości. Znaczną grupę stanowią zamki - ruiny z fragmentami kamiennych schodów, murów czy fosy.
Do pierwszej grupy należą:

Bitchu Matsuyama-jo (Takahashi) z 1683r. pref.Okayama ICP
Hikone-jo z 1603r. pref.Shiga / Skarb Narodowej Kultury, ICP
Himeji-jo (Hakuro) z 1580r. pref. Hyogo / SNK, ICP, World Heritage
Hirosaki-jo (Takaoka) z 1611r. pref. Aomori / ICP
Inuyama-jo (Hakutei) z 1537r. pref. Aichi / odbud. w 1895r. SNK
Kochi-jo (Taka) z 1603r. pref. Kochi/ odbud. w 1753r. ICP
Matsue-jo (Chidori) z 1611r. pref. Shimane / ICP
Matsumoto-jo (Fukashi) z ok.1595r. pref. Nagano / SNK
Matsuyama-jo (Katsuyama) z1603r. pref. Ehime / odbud. w 1986r. ICP

SNK - Skarb Narodowej Kultury
ICP - Important Cultural Properties
NHS - National Historic Site (Narodowe Historyczne Miejsce)
SHS - Special Historic Site (Specjalne Historyczne Miejsce)
World Heritage - zamek Himeji-jo został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kultury (World Cultural and Natural Heritage) przez UNESCO w 1993r.

Zamki odbudowane:

Aizu Wakamatsu-jo (Tsuruga) z 1384r. pref. Fukushima/odb.1965r.NHS
Edo-jo z 1457r. Tokio/ niewielka pozostałość jest rezydencją cesarza
Echizen Oono- jo (Kameyama) z ok.1575r. pref. Fukui/ odbud. w 1968r.
Fushimi-jo z 1594r. pref. Kioto/ odbud. w 1964r.
Fukuyama-jo (Hisamatsu) z 1622r. pref. Hiroshima/ odbud. w 1966r.
Fukuchiyama-jo z 1580-82r. pref. Kioto/ odbud. w 1986r.
Gifu-jo (Inabayama) z 1201r. pref. Gifu/ odbud w 1956r.
Gujohachiman-jo (Sekisui) z 1559r. pref. Gifu/ odbud. w 1933r.
Hamamatsu-jo (Hikuma) z 1570r. pref. Shizuoka/ odbud. w 1958r.
Hirado-jo (Kameoka) z ok.1599r. pref. Nagasaki/ odbud. w 1962r.
Hiroshima-jo (Ri, Saima) z 1591r. pref. Hiroshima/ odbud. w 1958r. NHS
Iga-Ueno-jo (Hakuho) z 1585r. pref. Mie
Imabari-jo (Fukiage) z 1604r. pref. Ehime/ odbud. w 1980r.
Iwakuni-jo (Yokoyama) z 1608r. pref. Yamaguchi/ odbud. w 1962r.
Izushi-jo z 1599r. pref. Hyogo/ częściowa rekonstr. w 1979r.
Kakegawa-jo (Kumokiri) z 1513r. pref. Shizuoka/ odbud. w 1993r.
Kaminoyama-jo (Tsukioka) z 1535r. pref. Yamagata/ odbud. w 1982r.
Karatsu-jo (Maizuru) z 1608r. pref. Saga/ odbud. w 1966r.
Kishiwada-jo (Chikiri) z 1585r. pref. Osaka/ odbud. w 1954r.
Kiyosu-jo z ok. 1478r. pref.Aichi/ odbud. w 1989r.
Kokura-jo (Katsuyama) z 1602r. pref. Fukuoka/ odbud. w 1959r.
Komaki-jo z 1563r. pref.Aichi /odbud. w 1968r.
Kumamoto-jo (Ginnan) z 1607r. pref. Kumamoto/ odbud. w 1960r.
Kururi-jo (U-jo) z 1540r. pref. Chiba/ odbud. w 1977r.
Marugame-jo (Kameyama, Horai) z 1597r. pref. Kagawa/
Maruoka-jo (Kasumiga) z 1576r. pref. Fukui/ odbud. w 1951r.
Nagahama-jo z 1575-76r. pref. Shiga/ odbud. w 1983r.
Nagoya-jo (Hachisa) z 1612r. pref. Aichi/ odbud. w 1959r. SHS
Nakatsu-jo (Oogi) z 1598r. pref. Oita/ odbud. w 1964r.
Nijo-jo z 1603r. pref. Kioto
Odawara-jo z 1495r. pref. Kanagawa/ odbud w 1960r. NHS
Okayama-jo (U-jo, Kinu) z 1597r. pref. Okayama/ odbud. w 1966
Okazaki-jo (Ryu) z 1455r. pref. Aichi/ odbud. w 1959r.
Oogaki-jo (Kyoroku) z ok.1535r. pref. Gifu/ odbud. w w1959r.
Osaka-jo (Kin-jo) z 1583r. pref. Osaka/ odbud. w 1931r. SHS
Oshi-jo z 1479r. pref. Saitama/ odbud. w 1988r.
Sasayama-jo z 1609r. pref. Hyogo/ odbud. w 2000r.
Sekiyado-jo z 1457r. pref. Chiba/ odbud. w 1995r.
Shimabara-jo (Moritake) z 1625r. pref. Nagasaki/ odbud. w 1964r.
Shirakawa-jo (Komine) z 1627r. pref. Fukushima/ odbud. w 1991r.
Shiroishi-jo (Masuoka) z 1591r. pref. Miyagi
Shuri-jo (Ryukyuan) z ok.1200-1300r. pref. Okinawa odbud. w 1992r.
Sunpu-jo z 1585r. pref. Shizuoka/ rekonstrukcja fragmentu zamku
Tateyama-jo z 1590r. pref. Chiba/ odbud. w 1982r.
Tsu-jo (Anotsu) z 1580r. pref. Mie
Tsuchiura-jo (Kijo) z ok.1600r. pref. Ibaraki
Uwajima-jo (Tsurushima) z 1596-1601r. pref. Ehime
Wakayama-jo (Takegaki) z 1585r. pref. Wakayama/ odbud. w 1958r.
Yamagata-jo (Kasumiga) z 1356r. pref. Yamagata/ odbud. w 1993r.

Grupa zamków (ruiny):

Azuchi-jo z 1576r. pref. Shiga/ruiny kamiennych schodów i muru
Fort Goryokaku z 1864r. pref. Hokkaido/ fragmenty muru fortu i fosy
Hachioji-jo z 1570r. Tokio/ w 1990 odbud. schody, most i wejście
Kakunodate-jo z 1620r. pref. Akita/ 5 oryginalnych kwater samurajów
Kofu-jo (Maizuru) z 1583r. pref. Yamanashi/ kamienne mury, fosa
Morioka-jo z 1592r. pref. Iwate/ fragmenty kamiennych murów
Nihonmatsu-jo (Kasumiga) z 1394-1427r. pref.Fukushima
Omi Hachiman-jo z 1585r. pref. Shiga/ fragmenty murów
Saiki-jo (Tsuruya) z 1606r. pref. Oita/ fragmenty murów
Sendai-jo (Aoba) z 1600r. pref. Miyagi/ fragmenty zamku i murów
Shinpu-jo z 1581r. pref. Yamanashi/ fragmenty ruin
Takeda-jo z ok. 1441r. pref. Hyogo/ fragmenty murów
Tatsuno-jo (Asagiri) z 1499r. pref. Hyogo/ fosa, mury, rekonstr. części
Tsutsujigasaki-jo z 1519r. pref. Yamanashi/ fosa, fragmenty murów
Tsuwano-jo (Sanbonmatsu) pref. Shimane/ miejsce na wzgórzu
Yamanaka-jo z 1560r. pref. Shizuoka/ fragmenty fosy i murów

* Jo – jest japońskim odpowiednikiem określenia „zamek”, które pojawiło się w Polsce na przeł. XV i XVI w. Zamek, to zespół elementów warownych (wały, fosy, mury obronne) i budynków mieszkalnych powiązanych w zamknięty obwód obronny będący siedzibą możnowładcy lub rycerza.

Kornel Drzewiński

źródła:
- Przewodnik - Japonia, National Geographic, wyd. G+JRBA, W-wa 2004
- Japonia, Przewodnik Pascala, Onet.pl SA, Oddział Wyd. Pascal 2004

http://www.jcastle.info/cgi-bin/Top2
http://tanutech.com/japan/jcastles.html
http://rubens.anu.edu.au/student.projects97/castles/
http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31

zdjęcia:
http://www46.tok2.com/home/arc/shiga/shiga_03.htm
http://www.gulbransen.net/photos/japan/places/pages/602.Himeji-jo.htm
http://home.att.ne.jp/surf/marikohome/2001_05/hirosaki/index-e.html
http://ajt.iki.fi/travel/japan/fieldtrip/
http://home.arcor.de/hatsumono/kochi.html
http://www.bridgewater.edu/~dhuffman/soc306/s00grp2/himeji.htm
http://www.grappolo.com/orientalia/foto/immagini.htm
http://home.ca.inter.net/~ttoyooka/oshiro/index.html
http://tabitabi707-hp.hp.infoseek.co.jp/ko_tenshukaku.html
http://www.page-five.de/TENSHU/photos5.htm

Model zamku Azuchi-jo zbudowanego w 1579r. przez Odę Nabunagę - dziś nie isniejący

Zamek Bitchu Matsuyama-jo (Takahashi) z 1683r. pref. Okayama Important Cultural Properties

Zamek Hikone-jo z 1603r. pref. Shiga, Skarb Narodowej Kultury, Important Cultural Properties

Zamek Himeji-jo z 1580r. pref. Hyogo - Skarb Narodowej Kultury, Important Cultural Properties, UNESCO World Heritage

Zamek Hirosaki-jo z 1611r. pref. Aomori - Important Cultural Properties

Zamek Inuyama-jo z 1537r. pref. Aichi - odbud. w 1895r. Skarb Narodowej Kultury

Zamek Kochi-jo z 1603r. pref. Kochi - odbud. w 1753r. Important Cultural Properties

Zamek Matsue-jo z 1611r. pref. Shimane - Important Cultural Properties

Zamek Matsumoto-jo z ok.1595r. pref. Nagano - Skarb Narodowej Kultury

Zamek Matsuyama-jo z 1603r. pref. Ehime - odbud. w 1986r. Important Cultural Properties

„Ishiotoshi“ w zamku Himeji-jo

Detal dachu zamku Himeji-jo

Otwory strzelnicze „sama“ w murze zamku Himeji-jo

Detal okapów zamku Himeji-jo

Detal dachu zamku Nijo-jo z 1603r. pref. Kioto

Share this