Szkice biograficzne znanych Japończyków (M - S)

Maki Fumihiko
(1928 -), architekt japoński, przedstawiciel późnego modernizmu japońskiego, przypadającego na okres powojenny. Wykształcenie zdobywał na uniwersytetach w kraju i Stanach Zjednoczonych. Tworzył pod wpływem metabolizmu. Najważniejsze projekty i realizacje: Kumagaya Campus Rissho Uniwersity (1968), Fujisawa Municipal Gymnasium (1984), Spiral Building (1985), Kirishima International Concert Hall na wyspie Sakuria, centrum studenckie uniwersytetu Fuknoka (1996)

Masaoka Shiki
(1867-1902), japoński poeta. Redaktor czasopisma literackiego Hototogisu. Młodzieńcza twórczość w języku chińskim. Nawiązywał do tradycji, reaktywując stare formy poetyckie. Główną jego zasługą jest zreformowanie poezji japońskiej. Założył szkoły poetyckie Nihon-ha (szkoła haiku) i Negishi-ha (szkoła waka), unowocześniając klasyczne zasady kompozycji.

Masamune Hakucho,
właściwie Tadeo Masamune (1879-1962), japoński pisarz. Autor naturalistycznych powieści społeczno - obyczajowych, głównie z życia warstw średnich i inteligencji. Początkowo krytyczny wobec rzeczywistości społecznej, w późniejszym okresie zrezygnował z propagowania postawy czynnej i zwalczającej zło na rzecz pesymizmu i biernego nihilizmu. Powieści m.in. Bik (1910), Nippon-dasshutsu (1949).

Matsuo Basho,
właściwie Munefusa Matsuo (1644-1694), japoński pisarz. Potomek samurajów. W 1666r. porzucił służbę dworską, by studiować literaturę i kaligrafię.W 1680r. osiadł w pustelni Bashan (stąd jego literackie nazwisko) w Edo. Mnich buddyjskiej sekty zen. Owocem wędrówek były poetyckie dzienniki, z których najsłynniejszy Oku-no hosomichi, (Ścieżki północy, 1689-1690) uchodzi za arcydzieło literatury japońskiej. Także in. zbiory poetyckie, złożone głównie z utworów haiku w formie zmodyfikowanej, liryczno-refleksyjnej i pełnej opisów przyrody.

Mifune Toshiro
(1920-1997), japoński aktor filmowy urodzony w Chinach. Po repatriacji do kraju został wcielony na pięć lat do wojska. Po wojnie pracował jako fotograf w Szanghaju. W 1946r. w Tokio zwyciężył w konkursie młodych talentów i otrzymał pracę w filmie. Wkrótce stał się najbardziej znanym w świecie aktorem japońskim. Sławę przyniosły mu filmy A. Kurosawy zarówno historyczne, związane z epoką samurajską - Rashomon (1950), Siedmiu samurajów (1954), Straż przyboczna (1961). Sanjuro, samuraj znikąd (1961, nagroda w Wenecji), Rudobrody (1965, nagroda w Wenecji i in.), jak i o tematyce współczesnej: Pijany anioł (1948), Zły śpi spokojnie (1960) i in. Ponadto wystąpił w adaptacji Szekspirowskiego Makbeta pt. Tron we krwi (1957), w filmie Bunt (1966, reżyseria M. Kobayashi), Piekło na Pacyfiku (1968, USA), Samuraj i kowboje (1971, Francja), Bitwa o Midway (1971, USA), 1941 (1979, USA) i in. W 1963 założył własną wytwórnię filmową. Współpracował także z TV (np. Shogun, 1980).

Mishima Yukio,
właściwie Kimitake Hiraoka (1925-1970), pisarz japoński. Brał czynny udział w życiu politycznym, po nieudanym prawicowym zamachu stanu popełnił samobójstwo. Debiutował 1941r. jako nowelista. Autor opowiadań i powieści. Pozostawił ok. dwudziestu dramatów nawiązujących do klasycznych rodzimych przekazów tradycyjnej sztuki japońskiej. Uważa się je za współczesne adaptacje klasycznych sztuk \"no\". W Polsce znane są jednoaktówki Pani Aoi, Wachlarz, Szafa, Atłasowy bębenek. Dają się też zauważyć wpływy europejskich, zwłaszcza francuskich tendencji estetycznych. Sztuki Mój przyjaciel Hitler (Waga toma Hitora) i Pani markizowa de Sade (Sado-koshauku-fujin) całkowicie poświęcił tematyce europejskiej.

Miyagi Michio
(1894 - 1956) był znanym kompozytorem i mistrzem gry na koto. W 1927 r. skomponował utwór Haru no Umi (Spring Sea) będący opisem
wybrzeża Tomonoura . Jest to słynny duet koto i shakuhachi.

Miyazawa Kiichi
(1919 -), japoński polityk. Od 1955r. członek Partii Liberalno-Demokratycznej. Od 1953r. członek Izby Lordów, od 1967r. - Izby Reprezentantów. Pełnił wiele funkcji w kolejnych rządach, m.in.: 1974-1976 minister spraw zagranicznych, 1986-1987 minister finansów w rządzie Nakasone Yasuhir, od 1987r. wicepremier i minister finansów. W1988r. zrezygnował ze stanowiska ministra po skandalu korupcyjnym (afera Recruit Cosmos).W 1991-1993r. premier, jego rząd również upadł na skutek afery korupcyjnej.

Mizoguchi Kenji
(1898-1956), japoński reżyser filmowy. Początkowo zajmował się malarstwem, dziennikarstwem i aktorstwem w studiu Nikkatsu. Został asystentem reżysera filmowego Chu Oguchi, debiutując samodzielnie w 1922r. Realizował filmy rozrywkowe, np. nawiązujące do sztuki E. O’Neilla Anna Christie czy przygód Arsena Lupina wg M. Leblanca. Od lat 30. podejmował problemy społeczne, koncentrując się na upokarzającym losie kobiet, zwłaszcza w dawnej Japonii. Filmy: Siostry z Gionu (1936), Życie O’Haru (1952, nagroda w Wenecji), Opowieści księżycowe (1953, nagroda w Wenecji), Ukrzyżowani kochankowie (1954), Ulica hańby (1956) i in. Zrealizował ponad 80 filmów. W 1976 K. Shindo poświęcił jego twórczości film Antologia Mizoguchiego.

Mohri Mamoru
Urodz. 29.01.1948 r. w Joichi-Machi (Hokkaido). Astronauta w oddziale: od 00.08.1985 r. - NASA Specjaliści ładunku Spacelab J i NASDA grupa 1 - do 20.09.1992 r.; od 01.05.1996 r. - NASA grupa 16.

Mori Ogai,
właściwie Mori Rintaro (1862-1922), japoński pisarz. Z zawodu lekarz. Reprezentant romantyzmu, zwalczał tendencje naturalistyczne, nawołując do powrotu do tradycji. Powieść autobiograficzna Maihime (1890), Vita sexualis (1909), Gan (1917-1918). W 1912 rozpoczął wielki cykl powieści historycznych, np. Abe-ichizoku (1913).

Mukai Chiaki
Urodz. 06.05.1952 r. w Tatebayashi (prefektura Gunma).Astronauta w oddziale: od 00.08.1985 r. - NASDA grupa 1 i NASA Specjaliści ładunku Spacelab J - do 20.09.1992 r.; od 19.10.1992 r. - NASA Specjaliści ładunku IML-2 - do 23.07.1994 r.; od 04.04.1996 r. - NASA Specjaliści ładunku NEUROLAB - do 03.05.1998 r.;od 13.02.1998 r. - NASA Specjaliści ładunku misji STS 95 - 07.11.1998

Murano Togo
(1891-1984), architekt japoński, współtwórca japońskiej secesji. Łączy tradycję japońską, wywodzącą się z ducha stylu “sukiya” z różnymi odmianami modernizmu, historyzmu późnego baroku i rokoka. W projektowanych przez niego budynkach zauważyć można różnorodność form i stylów. Najważniejsze projekty i realizacje: kościół katolicki Takarazuka w Hyogo (1966), Nissei Theater w Tokio (1963), fasada World Place Memorial Cathedral w Hiroszimie.

Murayama Tomiichi
(1924 -), polityk japoński. Z wykształcenia ekonomista. W 1972r. wybrany do Izby Reprezentantów. Przewodniczący Socjalistycznej Partii Japonii od 1993r. W czerwcu 1994r. objął funkcję premiera, zostając pierwszym od 1948r. socjaldemokratycznym szefem rządu Japonii.

Nagai Kafu,
właściwie Sokichi Nagai (1879-1959), japoński pisarz. Reprezentant tzw. szkoły estetycznej (neoromantycznej). Pozostawał pod wpływem naturalizmu. Atakował feudalną tradycję i jej współczesne relikty. 1903-1908 odbył podróże do USA i Francji. Autor wielu powieści społeczno - obyczajowych, m.in. Jigoku-no hana (1902), Sumida-gawa (1909), Odoriko (po 1946). Także pamiętniki, przekłady z poezji francuskiej.

Nagatsuka Takashi
(1897-1915), japoński pisarz. Autor poematów w poetyce haiku i tanka. Powieści pozostające pod wpływem naturalizmu, m.in. Tsuchi (1910) uważana za pierwszy w literaturze japońskiej utwór powieściowy o tematyce chłopskiej.

Nakae Chomin,
właściwie Nakae Tokusuke (1847-1901), japoński pisarz. Popularyzował w Japonii filozofię J.J. Rousseau. Uważany za jednego ze współtwórców demokracji w Japonii. Od 1871r. studiował we Francji. Po powrocie założył szkołę języka francuskiego. Od 1881r. wydawca wpływowego dziennika Ty jiy shimbu, propagującego zachodnią cywilizację i jej demokratyczne idee. Poseł do parlamentu. Autor popularnych książek o charakterze publicystyczno-społecznym.

Nakajama Mikiko
(1798-1887), japońska reformatorka religii, założycielka potężnego shintoistycznego ruchu religijnego tenri-kio (Kościoła Niebiańskiej Zasady), który został zapoczątkowany przez Nakajamę Mikiko w 1838, a jego rozkwit przypada na XX w. Nauki tenri opierają się na objawieniach Nakajamy Mikiko.

Nakasone Yasuhiro
(1918 -), japoński polityk. Podczas II wojny światowej oficer cesarskiej marynarki wojennej. Od 1949 członek Izby Reprezentantów. Od 1955r. w Partii Liberalno-Demokratycznej, od1974-1976r. jej sekretarz generalny, 1982-1987 przewodniczący.Od 1959r. dyrektor Agencji Nauki i Technologii. 1972-1974 minister handlu zagranicznego i przemysłu.Od 1982-1987r. premier, rzecznik ścisłej współpracy z USA. Po skandalu korupcyjnym podał się do dymisji,w 1989r. wystąpił z partii.

Nakayama Akinori
(1943 -), japoński gimnastyk, 10-krotny medalista olimpijski (1968 - złote medale na poręczach, drążku, kółkach i w wieloboju drużynowo, srebrny w ćwiczeniach wolnych i brązowy w wieloboju indywidualnie. 1972r. - złote medale na kółkach i w wieloboju drużynowo, srebrny w ćwiczeniach wolnych i brązowy w wieloboju indywidualnie), 7-krotny mistrz świata (1966, 1970).

Natsume Soseki
(1867-1916), pisarz japoński, tworzący także w języku chińskim. Reprezentant literatury okresu Meiji. Autor wielu powieści realistyczno - obyczajowych i psychologicznych, głównie z życia japońskiej inteligencji w początkach XX w., np.: Jestem kotem (1905, wydanie polskie 1977), Bothan (1906), Mon (1910), Sedno rzeczy (1914, wydanie polskie 1973). Także poezje w językach japońskim i chińskim, eseje i krytyka literacka.

Niciren, Nichiren, Nukina Sennichimaro
(1222-1282), wielki japoński reformator buddyzmu. Twórca kierunku zwanego nicirenizmem, opartego głównie na Sutrze Lotosu, oraz innego ruchu religijnego zwanego hokke, opartego na Sutrze Prawa Lotosu (Hokkekio). Ruch ten łączył buddyzm z uznaniem bogów narodowego kultu shinto i, podobnie jak wcześniejszy amidyzm, bardziej odpowiadał prostemu człowiekowi niż np. zenizm.

Nogi Maresuke
(1849-1912), generał japoński, od 1896 gubernator Tajwanu. W wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905 dowódca III armii. Zdobył Port Artur i zwyciężył w bitwie pod Mukdenem. Po zakończeniu wojny za zasługi otrzymał tytuł hrabiego. Uznany za bohatera narodowego. Stronnik cesarza Mutsuhito, wychowawca księcia Hirohito, następcy tronu. Po śmierci cesarza wraz z żoną popełnił samobójstwo.

Noguchi Hideyo
(1876-1928), japoński bakteriolog. Profesor Instytutu Rockefellera w Nowym Jorku. Wykazał kiłowe (kiła) tło porażenia postępującego i wiądu rdzenia (rdzeń kręgowy) - schorzeń układu nerwowego.

Noma Hiroshi
(1915-1991), japoński pisarz.Od 1943-1944r. więziony za działalność opozycyjną w wojsku. Antymilitarystyczne oraz społeczno-obyczajowe powieści, np. Kurai e (1946), Strefa próżni (1952, wydanie polskie 1957r.).

Noyori Ryoji
(1938 -), japoński chemik. Studiował chemię na Uniwersytecie w Kioto, otrzymując tytuł doktora w 1967r. Od 1972r. profesor na Uniwersytecie w Nagoji, od 2000r. kieruje Research Center for Materials Science tamże. Zdobywca wielu prestiżowych nagród, m.in.: Nagrody Rogera Adamsa z Chemii Organicznej przyznawanej przez Amerykańskie Towarzystwo Chemiczne, Nagrody Wolfa z Chemii, Japońskiego Orderu Kultury (bunka kunsho) przyznanego mu przez cesarza Akihito, Faisal International Prize for Science (zwanej Arabską Nagrodą Nobla) przyznawanej przez króla Arabii Saudyjskiej. Znany z wybitnych osiągnięć w zakresie metod asymetrycznej syntezy. Pracował nad wynalezieniem uniwersalnych, chiralnych katalizatorów, które umożliwiłyby syntezę optycznie czynnych aminokwasów. W 1980r. opracował syntezę difosfin (enancjomerów), które w kompleksie z rodem lub rutenem stały się chiralnymi katalizatorami katalizującymi asymetryczną reakcję syntezy aminokwasów.W 2001 otrzymał wraz z K.B. Sharplessem i W.S. Knowlesem nagrodę Nobla z dziedziny chemii za badania nad uwodornianiem z użyciem związków optycznie czynnych, mające znaczenie dla produkcji antybiotyków, leków przeciwzapalnych i nasercowych.

Nukata-no Okimi
(ok. 630 - po 690r.), japońska poetka, której 12 wierszy włączono do słynnej antologii Man\'yshu - pierwszego zbioru poezji japońskiej z epoki Nara (710-784). Antologia składa się z 20 zwojów i zawiera łącznie 4516 pieśni waka. Ułożył ją podobno wybitny poeta tomo-no Yakamochi.
Wiersze Nukata-no kimi noszą wyraźne znamiona ludowego melosu. Sama księżniczka, ich bohaterka liryczna, występuje jako obiekt miłości i waśni dwóch braci - książąt, z których młodszy był jej ukochanym, ale poślubić musiała starszego. Ostatnie lata życia Nukata-no kimi spędziła w Yamato, u boku małżonka, księcia Naka-no e - późniejszego cesarza Tenyi.

Oda Nobunaga
(1534-1582), japoński wojownik z rodu Fujiwara, inicjator zjednoczenia kraju rozbitego na feudalne księstwa.W1549r. zastąpił swego ojca jako władca prowincji Owari. W1560r. pokonał armię Yoshimoto Imagawy, następnie władający w prowincji Mino ród Sait (1564). Przejął władzę w prowincji Omi, zajmując w 1568r. siedzibę rządzącego tam rodu Rokkaku - zamek Kannonji, wkroczył do nie bronionego Kioto i osadził tam jako szoguna Ashikagę Yoshiakiego. W1569-1573 walczył z feudałami i klasztorami buddyjskimi. W 1573r. pozbawił władzy szoguna, który wspólnie z Shingenem Takedą, władcą prowincji Kai, próbował wzniecić bunt. W roku następnym sam objął władzę w centralnej Japonii. Kontynuował walki z feudałami, jednocząc pod swymi rządami 33 prowincje. Przychylnie odnosił się do chrześcijaństwa, chcąc powstrzymać rosnące wpływy buddyzmu.

Oe Kenzaburo
(1935 -), japoński powieściopisarz, nowelista i eseista, laureat literackiej Nagrody Nobla 1994r. Duży wpływ na jego twórczość wywarło dzieciństwo w wiosce na wyspie Shikoku, wojna, amerykańska okupacja i później, gdy osiągnął dojrzałość - poczucie dyslokacji kulturowej i urazy psychiczne. Ważnym przyczynkiem do kształtowania się stylu pisarskiego e była twórczość J.P. Sartre\'a, innych pisarzy francuskich i angielskich. Studiował literaturę francuską na uniwersytecie w Tokio.
Zadebiutował opowiadaniem Shisha-no ogori (1957). Z późniejszych opowiadań wyróżnia się nowela Zdobycz (1958, publikacja polska w zbiorze opowiadań Cień wschodzącego słońca, 1972), za którą otrzymał w Japonii prestiżową nagrodę Akutagawy.Ważniejsze utwory: powieść Sprawa osobista (1964, literacka nagroda Shinh, wydanie polskie 1974) i Futbol ery Manen (1967, wydanie polskie 1979), Tydzień świętego mozołu, 1986r.

Ogino Kyusaku
(1882-1975), ginekolog japoński. Twórca (wraz z H. Knausem) fizjologicznego sposobu zapobiegania zapłodnieniu (tzw. kalendarza małżeńskiego, inaczej: metody Ogino-Knausa, antykoncepcja).

Ohira Masayoshi
(1910-1980), japoński polityk, czołowy działacz Partii Liberalno-Demokratycznej (od 1976r. sekretarz generalny, od 1978r. prezydent). Od 1952r. członek Izby Reprezentantów. 1962-1964 i 1972-1974 minister spraw zagranicznych. Od1978-1980 premier rządu, zwolennik dialogu z USA i ZSRR, jednocześnie umacniał stosunki z Chinami. Współtwórca japońskich sukcesów gospodarczych.

Okada Eiji
(1920-1995), japoński aktor filmowy. Po studiach ekonomicznych związał się w 1946r. z teatrem. Na ekranie debiutował w 1949r, występując początkowo w filmach japońskich: Aż się znowu spotkamy (1950) T. Imaiego, Kobieta z wydm (1964) H. Teshigahary, Saga o dżudo (1965) S. Uchikawy i in. Sławę międzynarodową uzyskał dzięki filmowi japońsko-francuskiemu Hiroszima, moja miłość (1959) A. Resnaisa i amerykańskiemu Brzydki Amerykanin (1963) G.H. Englunda.

Okubo Toshimichi
(1830-1878), polityk japoński. Jeden z głównych autorów obalenia szogunatu i restauracji Meiji 1868. Od 1871r. minister finansów, od 1873r. - spraw wewnętrznych.Od 1871-1873 członek tzw. misji Iwakury do Europy i USA.W 1873r. przeciwnik planów inwazji na Koreę. Przeprowadził wiele reform, m.in.: zmodyfikował podatki ziemskie (1871-1873), wprowadził zakaz noszenia mieczy oraz zniósł dyskryminację osób spoza kast.W 1874 i 1877r. tłumił na Kiusiu rebelie samurajów klanu Satsuma, dowodzone przez Saig Takamoriego. Uznany przez samurajów za zdrajcę, zamordowany.

Okuma Shigenobu
(1838-1922), polityk japoński. Uczestnik przewrotu Meidżi (Meiji). Premier w latach 1898-1916.

Ono Takashi
(1931 -), japoński gimnastyk, 5-krotny złoty, 4-krotny srebrny i 4-krotny brązowy medalista olimpijski kolejnych igrzysk olimpijskich organizowanych w latach 1952-1964.

Ooka Shohei
(1909-1988), japoński powieściopisarz i krytyk literacki. Studiował na uniwersytecie w Kioto, opublikował studia krytyczne o twórczości H. Stendhala i in. pisarzy europejskich. Brał udział w II wojnie światowej, po wojnie zasłynął autobiograficznym opowiadaniem Furyki (1948) i powieścią Ognie polne (1951, wydanie polskie 1959), jedną z najważniejszych w powojennej literaturze japońskiej. Jest laureatem Nagrody Literackiej Yomiuri (1951) oraz nagrody Shinchsha (1961).

Ota Nampo, Ota Tan (używał wielu pseudonimów)
(1749-1823), japoński pisarz. Znany jako wybitny poeta humorystyczny, m.in. w zbiorze Yomo-no aka. Autor powieści obyczajowych, antologii japońskiej poezji humorystycznej, pamiętników, prac naukowych.

Oshima Nagisa
(1932 -), japoński reżyser filmowy. Ma za sobą studia prawnicze i historyczno-polityczne, wykazuje szczególne zainteresowanie rosyjską rewolucją. Od 1959r. uprawia zawód reżysera filmowego (uprzednio pisywał krytyki i scenariusze filmowe, analizował dokonania francuskiej nowej fali i polskiej szkoły filmowej). Był m.in. asystentem M. Kobayashiego). Stał się jednym z najbardziej kontrowersyjnych twórców japońskich zarówno z uwagi na radykalizm poglądów społeczno-politycznych, jak i śmiałość w eksponowaniu problematyki seksualnej. Twórczość jego wykazuje wpływy kina francuskiego, zwłaszcza J.L. Godarda w zakresie niekonwencjonalnych form narracyjnych i właściwych temu reżyserowi postaw anarchistycznych, utopijnych oraz pesymistycznej ideologii. W latach 60. realizował filmy często oparte na autentycznych zdarzeniach: Okrutne opowiadanie o młodzieży, Cmentarz słońca, Noc i mgła nad Japonią, Podwójne samobójstwo (1967), Śmierć przez powieszenie (1968) i in. Natrafiając na trudności z powodu drastycznych ujęć w prezentowaniu podejmowanej tematyki, uniezależnia się jako producent i bulwersuje świat brutalną erotyką, wykazując niszczycielską siłę nieopanowanego seksu.
Film Imperium namiętności (1976) prezentowany na MFF w Berlinie Zachodnim wywołał skandal i został zarekwirowany wyrokiem sądu na 18 miesięcy. Również w samej Japonii natrafia Oshima na trudności produkcyjne i okresowo pracuje jedynie w TV. Zrealizowany w 1982r. Furyo - Merry Christmas, Mr. Lawrence był ostatnim jego filmem, na który zwrócono uwagę.

Otomo-no Yakamochi
(ok. 718-ok. 785r.), wybitny poeta japoński, współtwórca zbioru poezji Man'yoshu - pierwszej wielkiej antologii poezji japońskiej z epoki Nara (710-784). Włączył do zbioru 479 własnych wierszy (ok. 10% objętości), a cztery ostatnie księgi zawierają jego pamiętnik poetycki. Posługując się w swej twórczości tradycyjnym stylem i językiem, wykształcił jednak cechy charakterystyczne dla późniejszej poezji japońskiej, m.in. wyrafinowany dowcip, wrażliwość na niuanse uczuciowe, skupienie na człowieku jako centrum świata.

Oyama Ikuo
(1880-1955), japoński polityk i działacz społeczny. Studiował na uniwersytecie Waseda, w USA i w Niemczech. Współpracował z dziennikiem Osaka Asahi Shinbun, krytykując na jego łamach zaborczą i militarystyczną politykę rządu. W 1930r. wybrany na posła do Izby Reprezentantów. Szykanowany przez władze za swe poglądy polityczne, w 1931r. emigrował do USA. Po II wojnie światowej powrócił do Japonii, w 1947r. objął stanowisko profesora na uniwersytecie Waseda. W 1950r. wybrany na deputowanego do Izby Radców (izba wyższa parlamentu).

Oyama Masutatsu
(1923-1994), japoński karateka pochodzenia koreańskiego, twórca systemu karate kyokushinkai. W 1948r. wyjechał w góry Kyosumi, gdzie przez 18 miesięcy poznawał w izolacji tajniki karate, walcząc z dzikimi zwierzętami i łamiąc twarde przedmioty. W 1950r. stoczył pierwszą pokazową walkę z bykiem. W latach 1950-1960 w USA i Ameryce Południowej prowadził walki pokazowe z reprezentantami różnych sportów i ze zwierzętami. W 1964r. twórca Międzynarodowej Organizacji Kyokushinkai w Japonii.

Ozaki Koyo,
właściwie Tokutaro (1867-1903), japoński powieściopisarz i poeta urodzony w Edo (obecnie Tokio). Od 1889r. pisał do dziennika Yomiuri Shimbun i stworzył tam stałą kolumnę poświęconą poezji haiku. Zadebiutował utworem neoklasycznym Ninin bikuni irozange (1889), późniejsze dzieła: Futari nyb (1891) oraz powieść Konjiki Yasha (1897-1902) - synteza wielu stylów, która utorowała drogę dla japońskiego naturalizmu.

Ozawa Seiji
(1935 -), japoński dyrygent. Studiował kompozycję i dyrygenturę u Hideo Saito w konserwatorium w Tokio. W 1959r. zdobył I nagrodę w Międzynarodowym Konkursie Dyrygenckim w Besancon. W 1960r. nagrodę S.A. Kusewickiego w Berkshire Music Center w Tanglewood. Następnie kontynuował studia dyrygenckie u H. von Karajana w Berlinie, towarzyszył mu w japońskim tournée z Nowojorską Orkiestrą Filharmoniczną i sprawował funkcję jego asystenta, po czym prowadził orkiestry w Toronto, San Francisco, Bostonie. W 1969r. zadebiutował jako dyrygent operowy premierą Cosi fan tutte W.A. Mozarta na festiwalu w Salzburgu. W 1974r. poprowadził w londyńskiej operze Covent Garden głośną premierę Eugeniusza Oniegina P.I. Czajkowskiego. Zasłynął z wykonań muzyki XVIII i XIX w., od klasyków po późny romantyzm, a także dzieł XX w., m.in. A. Schönberga, I.F.Strawińskiego. Znakomitą, przejrzystą technikę dyrygencką łączy z żywiołowym temperamentem, wzmożoną emocjonalnością interpretacji.

Ozu Yasujiro
(1903-1963), japoński reżyser filmowy. Odbywał studia na uniwersytecie w Waseda. Realizację filmów podjął w 1927r, tworząc początkowo komedie w stylu amerykańskim i melancholijne dramaty obyczajowe, potem skoncentrował się na życiu środowisk przeważnie drobnomieszczańskich, wnikliwie analizując ich egzystencję, atmosferę życia, obyczaje i uwarunkowania społeczne w aspekcie zachodzących w Japonii przemian. Wypracował własny, prosty i powolny styl narracji, długie, precyzyjnie skomponowane ujęcia pozbawione dynamicznego ruchu w obrazie. Utrudnia to widzowi spoza orientalnego kręgu kulturowego odbiór filmu, wielu uważa jednak Ozu za \"najbardziej japońskiego z japońskich twórców filmowych\". Zrealizował ponad 50 filmów (pierwszy dźwiękowy w 1936r., pierwszy kolorowy w 1958), m.in.: Urodziłem się, ale... (1932), Późna wiosna (1949), Tokijska opowieść (1953), Tokijski zmierzch (1957), Jesienne popołudnie (1962).

Rai San-yo
(1781-1832), japoński historyk i poeta. Autor Nihon gaishi (Nieoficjalna historia Japonii, 1836), najpopularniejszej historii Japonii w XIX w. Zwolennik rządów cesarskich. Jego poglądy, podjęte przez zwolenników, zaowocowały w 1868r. tzw. restauracją Meiji, czyli przywróceniem cesarza do władzy w państwie.

Saigo Takamori
(1827-1877), japoński polityk, "ostatni samuraj". Uczestnik walk o obalenie szogunatu i przywrócenie władzy cesarza. W 1867-1868 w administracji cesarskiej. Zniechęcony reformami Meiji i odrzuceniem przez rząd jego projektu interwencji wojskowej w Korei wszczął 1877r. bunt konserwatywnych samurajów. Oblężony popełnił samobójstwo.

Saionji Kimmochi,
książę (1849-1940), japoński polityk, jedna z najbardziej wpływowych postaci nowożytnej Japonii. Podczas epoki Meiji w 1868r. stanął po stronie cesarza Mutsuhito (Meiji).W 1871-1880 studiował w Europie, w 1881 r. założył szkołę Meiji hritsu gakko w Tokio (przekształconą później w Uniwersytet Meiji). Od 1882 r. pełnił wiele funkcji publicznych w Japonii i poza jej granicami. Od 1894-1896 minister oświaty. Od 1903r. przywódca partii Seiykai, z jej ramienia premier w latach 1906-1908 oraz 1911-1912. Od 1912r. członek rady przybocznej cesarza, powoływanej przez niego spośród zaufanych osób, które wycofały się z życia publicznego. W 1919 r. pełnomocnik Japonii na paryskiej konferencji pokojowej.

Sakamoto Ryuichi
(1952 -), japoński muzyk i kompozytor. Absolwent Tokijskiego Uniwersytetu Sztuk Pięknych i Muzyki. Wirtuoz muzyki elektronicznej. 1983 skomponował muzykę do filmu shimy Nagisy Merry Christmas, Mr Lawrence, w którym wystąpił również jako aktor. Jest pierwszym Japończykiem wyróżnionym nagrodą Oscara za najlepszą muzykę do filmu Ostatni cesarz (1988).

Sato Haruo
(1892-1964), japoński poeta i powieściopisarz. Jako poeta zasłynął m.in. zbiorem Junjo shishu (Wiersze niewinności, 1921). Najbardziej znane dzieła prozą: Den’en - no yuutsu (Wiejska melancholia, 1919), Tokai-no yuutsu (Miejska melancholia, 1922) i Akiko mandara (Mandala Akiko, 1954), za którą otrzymał w 1954 r. literacką Nagrodę Yomiuri.

Sato Eisaku
(1901-1975), polityk japoński. Członek Partii Liberalnej (od 1950r. sekretarz generalny), następnie Partii Liberalno-Demokratycznej (1958-1972 przewodniczący). Wielokrotny minister różnych resortów. Premier 1964-1972. Unormował stosunki z Koreą Południową. Od 1965r. rzecznik współpracy z USA, w1972 r.odzyskał dla Japonii Okinawę, okupowaną przez nie od zakończenia II wojny światowej.W 1974r. Sat otrzymał pokojową Nagrodę Nobla.

Serizawa Kojiro
(1897-1993), powieściopisarz japoński. Studiował na Uniwersytecie Tokijskim i na Sorbonie. Od1965-1974r. prezes japońskiego PEN-Clubu. W 1957r. laureat Nagrody Akademii Francuskiej. Do jego najwybitniejszych dzieł należą m.in.: Isu-o sagasu (Szukam krzesła, 1932), Pari-ni shisu (Umrę w Paryżu, 1942), Pari fujin (Dama z Paryża, 1955) Hitotsu-no sekai (Jeden świat, 1952-1953).

Shigemitsu Mamoru
(1887-1957), japoński polityk i dyplomata. Od 1933-1936r. wiceminister, a od 1943-1945 minister spraw zagranicznych, podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Japonii. Uznany za współodpowiedzialnego za zbrodnie wojenne i skazany w 1948r. przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Tokio na 7 lat więzienia.W 1950r. zwolniony.W latach 1954-1957 wicepremier i minister spraw zagranicznych.

Shimazaki Toson
(1872-1943), japoński pisarz. Od1913-1916r. przebywał we Francji. W 1935r. założył japoński PEN-Club i został jego prezesem. Autor wierszy utrzymanych w stylu romantycznym, a także powieści społeczno-obyczajowych, np. Hakai (1906), oraz autobiograficznych, m.in. Shinsei (1918-1919). Reprezentował naturalistyczny nurt w prozie japońskiej.

Shindo Kaneto
(1912 -), japoński reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Od 1934 pracował w kinematografii jako scenograf, scenarzysta i asystent reżyserów: A. Kurosawy, K. Mizoguchiego, a także K. Yoshimury, z którym w 1950r. założył wytwórnię filmową. Jako reżyser debiutował w 1951r. Wsławił się filmami: Dzieci Hiroszimy (1952) i Naga Wyspa (1960, Grand Prix w Moskwie). Inne filmy: Kobieta diabeł (1964), Utracona płeć (1966), Libido (1967), Kobieta kot (1968), Żyć dziś, umrzeć jutro (1970), Życie Chikuzana (1977).

Shinohara Kazuo
(1925 -), architekt, matematyk, nazywany guru architektury japońskiej, na którą wywarł ogromny wpływ. Prowadził działalność dydaktyczną w Institute of Technology w Tokio, wciąż zajmuje się architekturą nie tylko jako praktyk, ale również teoretyk. Początkowe realizacje tworzone w latach pięćdziesiątych - głównie domki jednorodzinne charakteryzuje prostota i oszczędność form, operowanie tradycyjnymi japońskimi elementami jak rozsuwane ściany, charakterystyczne okna czy drzwi. Przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych to odejście od wpływów architektury japońskiej. Kluczowym przykładem tego okresu jest Uncompleted House (Nieukończony Dom), którego nazwa jest nieprzypadkowa. Spotykany wcześniej podział, rozczłonkowanie przestrzeni zostaje zastąpione jednym pomieszczeniem. Kolejny etap to odrzucenie wszystkiego, co ma jakikolwiek związek z tradycyjną architekturą. Domy z tego okresu to maszyny do mieszkania. Najnowszy, niezrealizowany projekt to Yokohama port Terminal, mający kształt samolotu. Najważniejsze projekty i realizacje: House in White (1966), House in Yokohama (1986), Tanikawa House (1977), Institute of Technology, Centennial Anniversary Hall w Tokio (1987).

Shirakawa Hideki
(1936 -), japoński chemik, emerytowany profesor chemii w Instytucie Technologii Materiałowych na Uniwersytecie w Tsukuba. W 1975r. dokonał polimeryzacji acetylenu, otrzymując w ten sposób poliacetylen, organiczny polimer przewodzący prąd elektryczny. Odkrycie to nastąpiło przypadkiem, gdy uczony do syntezy tego polimeru dodał tysiąckrotnie więcej katalizatora, uzyskując w ten sposób srebrzystą substancję o cechach przewyższających niektóre cechy metali. W 2000r. wraz z A. G. MacDiarmidem i A. J. Heegerem otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za opracowanie tworzywa sztucznego przewodzącego prąd.

Sono Ayako,
właściwie Miura Chizuko (1931-), powieściopisarka japońska wychowana w duchu religii chrześcijańskiej. Do jej najbardziej znanych dzieł należą m.in.: Enrai-no kyaku (Goście z daleka, 1954), Kiseki (Cud, 1973) i Kami-no yogoreta te (Brudne ręce Boga, 1980).

Suzuki Harunobu
(1725-1770), jeden z największych drzeworytników japońskich. Jako pierwszy wprowadził drzeworyt barwny nishikie, używając od 4 do 10 pigmentów. Malował aktorów teatru kabuki i sceny z życia codziennego, projektował ilustrowane kalendarze, portretował piękne kobiety. Szeroko znane są również jego drzeworyty erotyczne

Kornel Drzewiński

źródło:
http://www.kyoto-su.ac.jp/information/famous/indexlla.html
-Multimedialna Encyklopedia Powszechna - edycja 2003
-Dogen: „Shobogenzo Zuimonki“ Elementarz zen soto, wyd. Rebis, Poznań 1997

http://www.zeto.czest.pl/astro/astros/m.htm
http://www.japanorama.com/miyagi.html

zdjęcia:
http://www.fantoma.com/ff_mishima.html
http://www.terra.es/personal2/monolith/japan.htm
http://www.ikebana-international.ch/Frame_Deutsch/Schulen/Sogetsu.htm

Mishima Yukio (1925-1970), wł. Kimitake Hiraoka, pisarz japoński

Share this