Przegląd Kina Japońskiego - Kinoteka (Warszawa)

Wczoraj i dziś japońskiej kinematografii.
Ze wszystkich kinematografii azjatyckich to właśnie kino japońskie jest najbardziej znane i popularne na świecie, również w Polsce. Kinematografia Kraju Kwitnącej Wiśni rozwijała się równolegle z zachodnimi, przechodząc podobne fazy rozwoju – od pierwszych rejestracji, przez okres dźwiękowego przełomu, kino wojennej propagandy, rozkwit kina autorskiego w latach 50. i 60., Nową Falę, komercjalizację, po przebudzenie się formacji kina artystycznego w latach 90. Nazwiska największych animatorów kina japońskiego, takich jak Kenji Mizoguchi, Yasujiro Ozu, Akira Kurosawa, Kon Ichikawa, Masaki Kobayashi, Nagisa Oshima, Shohei Imamura, Kinji Fukasaku, Hayao Miyazaki, Shinya Tsukamoto czy wreszcie Takeshi „Beat” Kitano i Takashi Miike, są stale obecne w świadomości współczesnego, także i polskiego kinomana.

Paradoksalnie jednak kino to – mimo że bliskie miłośnikom X Muzy – wciąż stanowi fenomen nie do końca zdefiniowany, niepokojący, czekający na odkrycie. Z jednej strony czytelne dla zachodniego odbiorcy (wszak japońskie kino kształtowane było przez zachodnie wzorce; shinpa –„naśladownictwo” – to słowo-klucz dla wielu zjawisk, na czele z jidai – geki, kinem samurajskim, w swej głębokiej strukturze wzorowanym na amerykańskim westernie), wymyka się jednak prostym definicjom. Wyraża w znanej formie wartości często nie do końca zrozumiałe dla widza zachodniego kręgu kulturowego, a stanowiące o niepowtarzalności kultury Kraju Kwitnącej Wiśni, gdzie egzystencji nadaje sens moment śmierci – chwila satori, w której objawia się metafizyczny wymiar ludzkiego życia.
Dla wyjątkowej i hermetycznej, niezwykłej i wyrafinowanej kultury japońskiej, której wyrazem jest choćby magiczny teatr nõ czy poetycka forma haiku, właśnie kino jest swego rodzaju oknem, przez które my, „ludzie Zachodu”, możemy dostrzec przez chwilę istotę japońskiej kultury, rządzącej się skrajnościami wyrażonymi w samurajskiej maksymie bunburiodo – sztuka pióra i miecza. Miłość i nienawiść, piękno i brzydota, łagodność i okrucieństwo przyjmują w japońskim kinie formy niezwykle wyraźne, skrajne, chciałoby się powiedzieć, że występują w stanie czystym, otwierając przed widzem możliwość niemal zmysłowego doświadczenia upajającego smaku życia i ostatecznego blasku śmierci.
Dziesięć filmów zaprezentowanych podczas przeglądu tworzy swego rodzaju panoramę najświetniejszych dokonań japońskiej kinematografii – do lat 30. XX wieku po pierwsze lata wieku XXI. Nie są to jednak tytuły, które zwykle wpisuje się w kanon światowej kinematografii, to filmy raczej mało znane, zwłaszcza polskiemu widzowi. Ale to właśnie w takich dziełach, dopiero dziś odkrywanych, w pełni docenianych, przejawia się wielkość, mistrzostwo i geniusz tuzów japońskiego kina – Mizoguchiego, Ozu, Kurosawy czy Kobayashiego. Subtelnie stosując filmowe środki wyrazu, budują oni filmowe haiku, w sposób piękny wizualnie i psychologicznie precyzyjny ukazują koleje ludzkiego życia, upływającego często w okowach okrutnych praw społecznych i historycznych uwarunkowań. Osobną grupę stanowią dzieła współczesnych mistrzów: Takashiego Miike czy Akihiko Shioty. Ich prace nie tylko dowodzą rozwoju japońskiego kina, wciąż poszukującego nowych dróg ekspresji, ale również są świadectwem przywiązania do tradycji, nadającego filmom głęboko humanistyczny wymiar, choćby rozwichrzonym obrazom Takashiego Miike.
Kino japońskie bowiem to nie tylko precyzja i doskonałość filmowej formy, ale również moralny, humanistyczny wymiar sztuki, o którym współczesne kino, zwłaszcza zachodnie, wydaje się dzisiaj zapominać.

Dr Piotr Kletowski UJ

WARSZAWA
14 lipca 2006 (piątek) – 23 lipca 2006 (niedziela)
Kinoteka
Pałac Kultury i Nauki
plac Defilad 1

Pokazy codziennie o godzinie 12.00 i 19.00. Bilety w cenie 8 zł (karnet na 10 filmów – 50 zł) – do nabycia w kasie kina. Rezerwacja biletów – tel. 022-551-70-71

14 lipca Hanzaisha (Żywy lub martwy), reż. Miike Takashi, 1999
15 lipca Umarete wa mita keredo (Urodziłem się, ale...), reż. Ozu Yasujiro, 1932
16 lipca Zangiku monogatari (Opowieść o późnych chryzantemach), reż. Mizoguchi Kenji,1939
17 lipca Shizukanaru kettō (Cichy pojedynek), reż. Kurosawa Akira, 1949
18 lipca Oyū-sama (Pani Oyu), reż. Mizoguchi Kenji, 1951
19 lipca Nijushi-no hitomi (Dwanaście par oczu), reż. Kinoshita Keisuke, 1954
20 lipca Chikamatsu-monogatari (Ukrzyżowani kochankowie), reż. Mizoguchi Kenji, 1954
21 lipca Jōi-uchi: Hairyō tsuma shimatsu (Bunt), reż. Kobayashi Masaki, 1967
22 lipca Kuroi ame (Czarny deszcz), reż. Shohei Imamura, 1989
23 lipca Gaichū (Szkodnik), reż. Akihiko Shiota, 2002

Organizatorzy: Ambasada Japonii w Polsce, Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie
Współpraca: HITACHI, KINOTEKA
Filmy udostępnione przez Japan Foundation, taśma 35 mm, polskie napisy.

Kadr z filmu "Czarny Deszcz" ("Kuroi ame", reż. Shohei Imamura, 1989)

Share this