Sztuka ogrodów w tradycji Japonii

Obok wartości estetycznych takich jak prostota, nietrwałość, nieregularność, naturalność - w aranżacji ogrodów japońskich zasadniczą rolę odegrała architektura. Drewniane, słupowo-belkowe konstrukcje rezydencji nie miały ścian nośnych, co umozliwiało otwarcie na zewnątrz dużych, widokowych przestrzeni słuzących przezyciom kontemplacyjnym. Południowa ściana z rozsuwanymi panelami, zwanymi "amado", pozwalała na połączenie przestrzeni mieszkalnej z krajobrazem. Prywatność osiągano nie za pomocą ścian zewnętrznych i zasłon jak w Europie, ale poprzez umiejętne komponowanie roślinności i kamieni w otaczającym dom ogrodzie.

Klasyczny ogród japoński podziwiany był z pomieszczeń domu jak rozpostarty poziomo zwój jedwabiu "e-makimono" z namalowanym krajobrazem - uchwycony "w jednym spojrzeniu". Japończycy często przekształcali otaczającą przyrodę tak, aby harmonizowała z istniejącymi lub projektowanymi budowlami. Sztuczne ukształtowanie ogrodu ze strumieniem, kamienną latarnią, mostem, altanką i bambusowym urządzeniem do zbierania wody - bywały czasami częścią zagrody wiejskiej.

Od około XI wieku* funkcjonuje w Japonii pojęcie estetyczne "FUZEI" oznaczające "bryzę" oraz "uczucie" i sugeruje poetyckie podejście w aranżacji ogrodu. Głównymi elementami klasycznego ogrodu japońskiego były drzewa i głazy, które były wyszukiwane i przenoszone z innego miejsca do projektowanego ogrodu. Potencjalne siły ukryte w formie skał były ukierunkowane w sposób dynamizujący cały ogród, bądź stwarzający klimat wyciszenia poprzez układy poziome. Skała pionowa symbolizowała Niebo, pozioma Ziemię a ukośna Człowieka. Harmonia tych trzech sił stanowiła estetyczną oś klasycznego ogrodu. W późniejszym czasie rozwinął się ogród typu spacerowego. Niektóre ogrody od XVIIw.** stanowią przykład połączenia typu widokowego i spacerowego.

Tradycyjne miasta japońskie podtrzymywały swą więź z przyrodą poprzez ogrody prywatne a nie parki miejskie jak n.p. w Europie. Nawet najmniejszy ogród był odbiciem wszechświata, oazą ciszy i samotności - uspakajał umysł i uczył rezygnacji z egoizmu. Ogród był miejscem skąd obserwowano zmieniające się pory roku, słuchano muzyki wiatru i wody i spotykano się w pawilonie herbaty. Podobnie ogrody otaczające klasztory buddyjskie nie były wyłącznie ozdobą, ale symbolem istotnych treści religijnych pomagających w odnalezieniu prawdziwej istoty natury Buddy.

Kwiaty z ogrodów Japonii

W ogrodach świątyni Ontokuji rośnie piękny kwiat Habenaria radiata. Można zobaczyć go na stereogramie (http://www.japonia.org.pl/pliki/habenaria-stereo.jpg), patrząc "zezem" poprzez czubek nosa - trzecie zdjęcie po środku odda całą głębię przestrzeni. Jeśli chcesz zobaczyć więcej kwiatów z ogrodów Japonii - kliknij http://www.plants3d.org/photo/index-e.html

Kornel Drzewiński

* najstarsze dokumenty z zakresu estetyki ogrodów japońskich to manuskrypt z XIw. Tachibana no Toshitsuma "Sakuteiki" oraz z XVw. autorstwa Zooena - "Senzui narabi ni yagyoo no zu". **David A.Slawson: "Sztuka ogrodów" w: "Estetyka Japonii" wyd. Universitas, Kraków 2001

Elewacja południowa rezydencji

Ogród Taizo-in w Kyoto

Bambusowy wodociąg

Przesuwane ściany "Amado"

Ogród przydomowy

Share this