Klasyczne malarstwo ZEN w Japonii

W okresie Muromachi (1333-1568)* pod wpływem buddyzmu ZEN oraz wzorców chińskich rozwinęło się monochromatyczne malarstwo tuszem suiboku-go lub sumi-e (malowane tuszem). Malarstwo tego typu wymagało wyrobionej wieloletnią pracą ręki i czystego umysłu, zdolnego do koncentracji jaki posiadali ówcześni mistrzowie ZEN.

Obraz powstawał w sposób spontaniczny, bez późniejszych poprawek, zmian czy przeróbek. Stosowano specjalny suchy tusz w lasce (wyrabiany z sadzy spalonych różnych roślin zmieszanej z klejem), rozcierany z wodą do odpowiedniego stężenia na specjalnie wydrążonym kamieniu suzuri. Materiałem, na którym malowano był chłonny jedwab lub papier. Mistrzowie używali często zamiast tradycyjnego pędzla z włosia, narzędzi jakie nieraz znajdowali obok miejsca pobytu – bambusowy patyk, zwitek słomy ryżowej lub ułamana gałązka. Do roztarcia niektórych miejsc w obrazie służył także własny palec u ręki. Powstałe w ten sposób linie i plamy posiadały niezwykłą siłę życia oraz bogactą gamę tonów, od delikatnych muśnięć do silnych uderzeń. W malarstwie tego typu (sumi-e) można zauważyć brak linii konturowej. Istotną częścią (duszą) obrazu była przestrzeń – pustka, z której wyłaniały się formy pełne wibrującej energii, i które z powrotem w tej pustce roztwarzały się. Obrazy stwarzały wrażenie niedokończonych, niedopowiedzianych po to aby dać patrzącemu możliwość własnej interpretacji i poruszyć jego wyobraźnię. Często namalowanej kompozycji towarzyszyły poetyckie teksty w formie haiku, będące przykładami sztuki kaligrafii. Pierwsze znane japońskie kompozycje suiboku-go wiążą się z takimi nazwiskami jak Kao Sonen i Mokuan Reien (zm. 1345 w Chinach). Do wybitnych malarzy Zen okresu Muromachi zaliczał się także Sesshu Toyo (1420-1506) z Kioto. Obraz, jaki namalował w wieku 75 lat w podarunku dla swego ucznia, był w stylu haboku – chlapiącego tuszu. Ten pionowy zwój znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Tokio. Niekonwencjonalną postacią w XV-wiecznej Japonii był malarz, poeta i kaligraf Ikkyu Sojun (1394-1461). Później powstały prace Hakuina Ekaku Zenji (1685-1769) i Sengaia Gibona (1750-1837). Wszystkie dzieła tych mistrzów stanowią dzisiaj znakomite przykłady klasycznej sztuki ZEN.

Kornel Drzewiński

*chronologię przyjęto w/g „Japan a History in art“, Gemini Smith Inc., NY 1972

źródła:
Albertowa Zofia : Sztuka Japońska w zbiorach polskich.Wyd. Art. i Filmowe W-wa, 1987
„Japan a History in art“, Gemini Smith Inc., NY 1972
http://www.zenpaintings.com/stevens.htm

zdjęcia:
http://members.ozemail.com.au/~ksolway/hakdraw.html
http://www.meditationproject.com/Bridge_Hakuin.htm
http://www.caipirinha.com/zengallery.html
http://www.kyohaku.go.jp/tokuten/Sesshu/sesshu1e.htm
http://www.miho.or.jp/booth/html/imgbig/00005453e.htm
http://www.pal.shogakukan.co.jp/english/line_up/main.html
http://www.caipirinha.com/zengallery.html

Sesshu Toyo (1420-1506) Długi pejzaż / Muzeum Narodowe w Kioto

Sesshu Toyo (1420-1506) Widok Ama-no-hashida

Ikkyu Sojun (1394-1461) Ume Gasan

Ikkyu Sojun (1394-1461) Kaligrafia / Muzeum Miho

Hakuin Ekaku (1685-1769) Kaligrafia

Hakuin Ekaku Zenji (1685-1769) Most

Sengai Gibon (1750-1837) Bambus na wietrze

Share this