Japońska czarka do herbaty jako dzieło sztuki

Od okresu Muromachi japońska ceremonia herbaty opierała się na podstawach filozoficznych głęboko związanych z Zen. Zen jest ćwiczeniem, surowym treningiem samego siebie. Aby czynność przyrządzania Herbaty nie stała się czczą pozą ani zwykłą formą należy zrozumieć, że Drogi Herbaty nie da się ułożyć ani zebrać w reguły, które należałoby ściśle przestrzegać. Oprócz właściwego pomieszczenia, pięknych naczyń i dekoracji z kwiatów, najważniejszym elermentem ceremonii było jednak pojęcie „kokoro ire“ - serce gospodarza. Rodzaj użytych naczyń był odbiciem jego charakteru i poczucia piękna.

Mistrz herbaty Sen no Rikyu (1512-1591) zalecał aby naczynia, które służą do podania herbaty pasowały do siebie oraz aby były w harmonii z nastrojem i tematem spotkania. Rikyu ujednolicił także reguły podawania i picia herbaty, które mogły być jednak modyfikowane w pewnym stopniu przez gospodarza. Dążył on również do stworzenia otoczenia estetycznego stwarzającego atmosferę „oderwania się od świata“.

Wśród czarek z epoki Rikyu można wyróżnić dwa typy: O-ido i Choijro. Wśród czarek pierwszego typu najsłynniejsza jest czarka zwana Tsutsuizutsu, której posiadaczem był swego czasu Toyotomi Hideyoshi. Jej kształt reprezentuje piękno „oderwania się od świata“ podobnie jak czarka Muichibutsu. Należy podkreślić, że doświadczane pękno czarek nie jest wyrażalne w słowach. Czarka O-ido symbolizuje piękno niewyszukane a czarka Choijro Oguru jest osiągniętym efektem niewyszukania po wielu poszukiwaniach. Wśród ceramicznych dzieł Chojiro znane są czarne czarki Raku* zwane: „Mukiguri“, „Omokage“, „Gantori“, „Sabisuke“, „Musuore“ oraz czerwone Raku: „Muichibutsu“, „Tarobo“ i „Miwa“.
W stylu Momoyama ok.1570 roku główne założenie estetyczne brzmiało: „wszelkie naczynia mogą być użyte w trakcie ceremonii herbaty, dopóki ich kształt jest odpowiedni“. Charakterystaczną cechą czarek Chojiro była glazura utrzymana w monochromatycznej czerni lub czerwieni kontrastująca z jasnymi kolorami wcześniejszych czarek. Furuta Oribe (1544-1615) kształtował dalszy rozwój stylu ceramicznego (znana czarka „Sawarabi“) aż do pierwszej połowy XVII wieku kiedy to nowy styl Herbaty wiązał się z porzuceniem cenionych dotąd naczyń chińskich. Cenionym mistrzem ceramiki stał się Honnami Koetsu (1588-1637). Wśród jego prac znane są czarki zwane: „Seppo“ (Ośnieżony Szczyt), „Otogoze“, „Shigure“ (Jesienny Deszcz) i „Fujisan“ oddające całościowy obraz jego twórczości. Wyjątkowym, niepowtarzalnym arcydziełem wśród czarek Koetsu jest „Fujisan“ (zatytułowany tak przez autora). Znane są też dwie inne jego czarki – Czerwona i Czarna czarka Raku (pierwsza nazywana Kami-ya a druga Kamuro). Są one efektem twórczych poszukiwań możliwości wyrażenia piękna w różnych kierunkach. Współcześnie w Japonii nadal kontynuowana jest tradycja Ceremonii Herbaty a w 1945 zostało założone Japońskie Stowarzyszenie Ceramików (Nihon Toji Kyokai), które od 1954 roku organizuje konkursy i przyznaje prestiżowe nagrody i wyróżniernia w dziedzinie ceramiki. Wśród nagrodzonych współczesnych japońskich twórców czarek do herbaty można wymienić: Shimizu Uichi (1954), Suzuki Osamu (1967), Kole Ryoji (1992), Harada Shuroku (1999), oraz z 2003 roku Tsuji Seimei, Kato Shigetaka i Suzuki Osamu.

* technologia Raku została zapoczątkowana przez Chojiro Oguru w regionie Kioto w okresie Momoyama a zapożyczona została z rejonu Fujian w Chinach.

Kornel Drzewiński

literatura:
- Shoshitsu Sen XV, Tea Lfe, Tea Mind. Weatherhill, New York, Tokio 1987
- Tatsusaburo Hayashiya, Masao Nakamura, Seizo Hayashiya, Piękno w Herbacie, w: Estetyka japońska pod red. K.Wilkoszewska,Universitas, Kraków 2001

zdjęcia:
http://webhost.bridgew.edu/jmadani/205/pages_205/lectures4_205/zen.html
http://www.rakurakutei.com/raku.html
http://www.e-yakimono.net/html/awards-jcs-all-winners.html
http://www.suntory.co.jp/sma/english/exhibition/20011204_yakimono/index.html
http://www.sma.shs.nebo.edu/swap/ceramicsseppo.html
http://www.touchingstone.com/TeaBowls_IncenseBurners.htm
http://www.kaleden.com/articles/3342.html
http://www.kaleden.com/articles/3342.html
http://www.sengoku-expo.net/text/tea/E/K26.html

Chojiro Oguru - czarka czarne Raku zwana "Sabisuke"

Chojiro Oguru - czarka czarne Raku zwana "Gantori"

Furuta Oribe - czarna czarka zwana "Sawarabi"

Furuta Oribe - czerwona czarka do herbaty

Furuta Oribe - czarna czarka do herbaty / okres Momoyama

Koetsu Honnami - czarka zwana "Seppo" z 1600 r.

Koetsu Honnami - czarka do herbaty / I poł. XVII w.

czarka do herbaty z XVII w.

zestaw naczyń Oribe do przygotowania herbaty z okresu Edo

Shimizu Uichi - nagrodzona czarka do herbaty z 1954 r.

Suzuki Osamu - nagrodzona czarka do herbaty z 1967 r.

Kole Ryoji - nagrodzona czarka do herbaty z 1992 r.

Harada Shuroku - nagrodzona czarka z 1999 r.

Kato Shigetaka - nagrodzona czarka z 2003 r.

Tsuji Seimei - nagrodzona czarka z 2003 r.

Czarki z wystawy w USA od 13.VI-6.VIII 2003r./od lewej:
czarki Yuho Kaneshige, Shukai Kagami, Kazu Yamada, Tadashi Nishibata,
Shukai Kagami

Koetsu - czarka zwana "Fujisan" / I poł. XVII w.

Share this