Zarys historii japońskiego buddyzmu Zen

„Celem treningu zen jest przekroczenie egocentrycznego doświadczania siebie i wszechświata jako dwóch odrębnych bytów.
Nazywa się to w zen urzeczywistnieniem własnej Prawdziwej Natury, osiągnięciem stanu Umysłu Buddy, a także przebudzeniem lub oświeceniem.“ (Philip Kapleau)

Zen jako odłam buddyzmu narodził się w 520 r. w Chinach dokąd sprowadził go z Indii Daruma, dwudziesty ósmy indyjski partiarcha znany pod sanskryckim mieniem - Bodhidharma. Samo słowo zen (pol. dzen), jest odpowiednikiem chińskiego terminu ch’an, który z kolei wywodzi się z sanskryckiego słowa dhjana oznaczającego medytację.
Droga zen jest zatem Drogą Medytacji, wolną od innych sekciarskich ograniczeń. Ostatnim patriarchą ch’an w Chinach był Hui-neng (638-713) znany pod japońskim imieniem Rokuso Eno. Jego uczniowie Seigen Gyoshi i Nangaku Ejo zapoczątkowali dwie najbardziej znaczące linie przekazu Dharmy. Seigen – szkołę soto, zaś Nangaku – rinzai. Obecnie w Japonii istnieją trzy szkoły byddyjskie: rinzai, soto i obaku będącego powrotem do szkoły rinzai po zmieszaniu się w Chinach z kultem Amithaby. Za założyciela szkoły obaku uważa się chińskiego mistrza zen przybyłego do Japonii Yin-yuan Lung-chi ( jap. Ingen Ryuki ).

Mnich Eisai Myoan (1141 - 1215) założył w Japonii w 1191 r., po dwukrotnym pobycie w Chinach, szkołę rinzai (od imienia założyciela chińskiej szkoły mistycznej z IX w. Lin Tsi). Nauka i praktyka zen rinzai różniły się od znanych do tej pory japońskiemu buddyzmowi sposobów wpływania na umysły. Według zen – oświecenie (satori lub bodai) mogło nastąpić jedynie poprzez intuicję. Zen odrzucił sakralne formuły, rytuały i wiarę w zbawcę, pisma i kazania. Potrzebny był jedynie bezpośredni wgląd w prawdziwą naturę rzeczywistości. Nauki zen polegały na zaleceniach jak utrzymywać postawę przy medytacji, jak oddychać i jak koncentrować umysł aby osiągnąć stan spokoju i pustki w umyśle.

W 1227 roku Eihei Dogen (1200-1253) powrócił do Japonii z podróży do Chin gdzie osiągnął Wielkie Oświecenie pod kierunkiem Ju-chinga (jap. Nyojo), który reprezentował szkołę ts’ao-tung zwaną po japońsku szkołą soto. W 1244 roku Dogen przyjął opactwo klasztoru Daibutsuji zmieniając jego nazwę na Eiheji. Do dzisiejszego dnia, w tym miejscu znajduje się najważniejsza świątynia zen soto w Japonii. Szkoła zen soto różniła się bardzo od innych szkół buddyzmu tym, że kładła największy nacisk na zazen, bez którego nie mogło być mowy o podążaniu ścieżką duchową. Dogen uznawał już samo siedzenie za oświecenie a praktykującegho za Buddę. Według Dogena, w poznaniu najwyższej prawdy udział biorą zarówno ciało jak i umysł („ja“ i inni, przyczyna i skutek, narodziny i śmierć). Z tego powodu dzieła Dogena stały się niezwykle ważne dla całej intelektualnej tradycji japońskiego buddyzmu. Współczesny zen soto nie używa koanów i rzadko napomyka o urzeczywistnieniu. Podkreśla jedynie mocno samo siedzenie ( zazen), pełnię umysłu i służenie innym. Soto kładzie też większy nacisk na korzystanie z ksiąg co zasadniczo odróżnia go od rinzai.

Obie szkoły rinzai i soto upadają stopniowo poprzez wieki po wielkim rozkwicie w okresie Kamakura. W XVIII w. Hakuin Ekaku (1685 - 1769) usystematyzował koany i ożywił nauki rinzai. Chociaż szkoła ta podupadła w ostatnim stuleciu (niektóre z głównych świątyń funkcjonują jedynie jako muzea) utrzymuje się jednak nadal i rozwija w wielu klasztorach.
Linia nauczyciela Yasutaniego Haku‘una (1885 - 1973) pojawiła się jako ruch nazwany Sanbo Kyodan („Zakon Trzech Klejnotów“). Jest to niezależna sekta buddyzmu zen, pragnąca ożywić linię Dogena. Jej główną siedzibą jest Sanun Zendo w Kamakura. Inne ośrodki rozmieszczone są na Hokkaido, w Osace, pref.Wakayama na Kyusiu oraz poza granicami Japonii; w Australii, Europie i Ameryce.
Buddyzm zen nie ma hierarchicznej struktury ani jednolitej organizacji. Nie ma głowy Kościoła ani jedynego patriarchy. Praktyka zen odbywa się we wspólnocie prowadzonej przez nauczyciela - mistrza zen. Związek mistrza z uczniami ma charakter czysto duchowy, nie istnieje żadna zależność organizacyjna czy podporządkowanie.

Kornel Drzewiński
zob.też artykuł pt: „O tradycji zen“

zrodła:
Philip Kapleau „Zen: Świt na zachodzie”,ZBZ „Bodhidharma”, W-wa 1992
Wiesław Kotański: „Religie Japonii”, w: „Zarys dziejów religii”, Iskry,
W-wa 1986
„Kurz Zen” (mała antologia japońska), wyd; Thesaurus Press,
Wrocław 1992

Dogen, „Elementarz Zen Soto”, wyd; Rebis, Poznań 1997
http://www.horne28.freeserve.co.uk/buddate.htm
http://www.npcts.edu/history/WebChron/China/ZenBudd.html
http://www.buddhanet.net/e-learning/history/zen-chan.htm
http://www.zen.ite.pl/drzewo_mistrzow.html
http://homepage3.nifty.com/sanbo-zen/histry_e.html

zdjęcia:
http://www.dharma-rain.org/images/Art/Calligraphy.htm
http://www.shambhala.com/zenart/index.cfm/

Enso - kaligrafia Shodo Harady / Roshi Sogenji

Daruma - kaligrafia Hakuina Ekaku

Daruma - kaligrafia Jikihary Gyokusei

Share this