Sto ukłonów - maniery i etykieta w biznesie i codziennym życiu w Japonii

Mieć dobre maniery to znaczy myśleć o innych i kierować się współczuciem dla innych. Maniery nie pozwalają ranić nikogo. Manier nie można się nauczyć ponieważ są sprawą szczerości i czucia – wypływają z serca. Szczerość przejawia się w bezpośredniości i byciu wprost a „znalezienie się” w konkretnej sytuacji sprowadza się do kontaktu z własnym ciałem i zdaniu sobie sprawy z tego co się czuje w danym momencie, a nie myśli. Maniery przychodzą same wraz z rozwojem wrażliwości. Etykiety można się nauczyć ponieważ należy do świadomości i jest zewnętrzną warstwą manier, sztucznie ustalonym zachowaniem. Przepisy związane z etykietą - takie jak ceremoniały dworskie czy konwenanse towarzyskie - nie są stałe, zmieniają się wraz ze zmianą panujących i warunkami polityczno – gospodarczymi.

PRZEDSTAWIANIE SIĘ
----------------------------
* Kiedy Japończycy spotykają się po raz pierwszy, używają zwrotu: Hajimemashite. Suzuki (nazwisko przykł.) desu. Dozo yoroshiku.
* Kiedy my się przedstawiamy mówimy: Hajimemashite. Kowalski (nazwisko przykł.) desu. Dozo yoroshiku. Lub w sytuacjach bardziej formalnych – Kowalski (nazwisko przykł.) to moshimasu.
* Przy pierwszym spotkaniu Japończycy zwykle kłaniają się zamiast podawać dłonie zachodnim zwyczajem ale kiedy próbujemy się im odkłonić, wyciągają i podają dłoń do uścisku.
* Japończycy w formalnych sytuacjach zwykle kłaniają się lub odmiennie używają skinienia głowy. Zwyczaj kłaniania się zawiera różne odcienie w zależności od sytuacji oraz więzi między ludźmi.
* Wizytowki (meishi) są niezbędne w kontaktach biznesowych - powinno się je podawać za pomocą obu dłoni skierowane właściwą stroną do odbiorcy. Wizytówkę również odbiera się obiema dłońmi; najpierw należy ją obejrzec i przeczytać nazwę firmy. Nigdy nie należy chować wizytówki do spodni i na niej siadać…

JEDZENIE
--------------
* Nieuprzejmie jest coś jeść lub pić kiedy idziesz ulicą.
* W restauracji lub podczas wizyty, powszechne jest użycie małego zwiniętego, wilgotnego ręcznika (zimny w lecia, ciepły zimą) zwanego \"oshibori\" do wytarcia rąk. Należy odłożyć go na tacę.
* Nie nalegaj natarczywie oczekując na posiłek ani nie jedz go łapczywie.
* Można podnosić czarkę z ryżem lub zupą miso na wysokość podbródka i trzymać ją podczas jedzenia.
* Kiedy nie chcesz używać łyżki do zupy, można wypić ją z miseczki a stałe części z zupy zjeść pałeczkami lub odwrotnie, najpierw zjeść dodatki a potem wypić bulion.
* Większą porcję pożywienia można podzielić pałeczkami na mniejsze kawałki.
* Tradycyjnie japońska żywność serwowana jest na kilku małych talerzach lub tacach (bez obrusa na stole) i można wybierać dowolną potrawę zamiast najadać się do syta jednym daniem po drugim.
* Nie czyń nieładu na talerzu -- składaj swoją serwetkę wykwintnie.
* Nigdy nie zabieraj z restauracji żadnych tzw. „suwenirów“ (np, torebek z cukrem).
* Nie polewaj ryżu sosem sojowym – nie jest do tego przeznaczony.
* Nie dodawaj cukru i śmietanki do japońskiej herbaty.
* Będąc w gościnie zawsze czekaj aż gospodarz coś Ci zaproponuje
* Jeśli musisz użyć wykałaczki, zakryj usta drugą dłonią.
* Wiedz, że w normalne jest wydawanie siorbiących dźwięków podczas jedzenia gorącego makaronu.
* Wskazane jest mieć ze sobą papierową serwetkę lub chusteczkę.
* W Japonii nie ma zwyczaju dawania napiwków, normą jest również płacenie rachunków w kasie wychodząc z restauracji, a nie u kelnera.
* Nieuprzejme jest przeliczanie wydanej reszty w sklepie czy restauracji.

JAK UŻYWAĆ PAŁECZEK (HASHI) ?
---------------------------------------------
W japońskich restauracjach serwowane są zamiast sztućców - drewniane pałeczki w papierowym opakowaniu. Pałeczki należy wyjąć z papierowego opakowania i rozdzielić je na dwie sztuki. Lakierowane lub plastikowe pałeczki są także używane w bardziej formalnych sytuacjach oraz w domach. Są one śliskie i trudniej nimi manipulować. Te rodzaje pałeczek są umieszczone na specjalnej podstawce, tam gdzie twoje pałeczki powinny zawsze leżeć jeśli ich nie używasz. Japończycy używają czasami noży i widelców jedząc zachodnie potrawy takie jak spagetti i steki. Także łyżeczki są używane przy pewnych daniach jak gulasz, ryż curry i przy deserach. Jeśli ktoś ma problemy z użyciem pałeczek, można poprosić kelnera o podanie noża i widelca. Poniżej krótka instrukcja trzymania pałeczek (hashi).
1. Uchwyć u góry jedną pałeczkę między kciuk a palec środkowy, tak jak trzymasz ołówek.
2. Drugą pałeczkę oprzyj między kciukiem a palecem serdecznym.
3. Można teraz poruszać pierwszą pałeczką i regulować odstęp między nimi, podczas gdy druga jest nieruchoma. Do konsumpcji używamy cieńszych końców pałeczek.

* Oprzyj swoje pałeczki o podstawkę zanim zaczniesz je używać.
* Nie wymachuj swymi pałeczkami wokół postawionych dań.
* Nie używaj swoich pałeczek do wskazywania na kogoś.
* Bezwzględnie nie należy podawać komuś swoimi pałeczkami jedzenia i vice versa ponieważ istnieje japoński zwyczaj podawania od jednej osoby do drugiej pałeczkami skremowanych prochów zmarłego podczas uroczystości pogrzebowych.
* Kiedy bierzesz jedzenie z dużego półmiska użyj czystego końca swoich pałeczek (jeśli nie podano dodatkowych dużych pałeczek).
* Nie baw się podanym jedzeniem na talerzu ponieważ możesz obrazić w ten sposób gospodarza lub swego zwierzchnika, który dołożył starań w aranżację podanych dań.
* Nie używaj pałeczek jako szpikulca do potraw.
* Nie rzucaj pałeczek wstając od swego posiłku.
* Nie wbijaj pałeczek pionowo do jedzenia, szczególnie do miski z ryżem ponieważ istnieje zwyczaj podawania w ten sposób ryżu na ołtarzach.

JAK JEŚĆ SUSHI?
------------------------
* Oczyść swoje dłonie używając ręcznika oshibori.
* Nalej sos sojowy do małego pojemniczka.
* Nie nalewaj zbyt wiele sosu sojowego do małego dania. Lepiej jest dolać ponownie jeśli tego potrzebujesz.
* Zmieszaj trochę pasty wasabi z sosem sojowym jeśli chcesz.
Skoro wasabi jest już położona na każdy kawałek sushi, nie musisz tego robić.
* Sashimi je się pałeczkami (poprzedza degustację sushi).
* Kiedy jesz nigiri - sushi, uchwyć jeden jego kawałek między kciukiem a palcem środkowym, pozostałe palce zwiń lekko do góry.
* Zanurz jeden koniec sushi stroną z rybą w sosie sojowym.
Nie zanurzaj w sosie strony z ryżem.
* Podnieś sushi do ust i odgryź jego połowę. Pozostałą część, przed zjedzeniem, zanurz czystą stroną w sosie sojowym.
* Kiedy jesz maki – sushi (rolowane sushi), możesz włożyć do ust cały kawałek, jeśli chcesz.
* Przegryzaj kawałkami marynowanego imbiru (gari) między kolejnymi rodzajami sushi w celu oczyszczenia kubków smakowych.

WYRAZY WDZIĘCZNOŚCI
-------------------------------
* Miłym zwyczajem jest powiedzieć \"Itadakimasu\" przed jedzeniem "Gochisosama deshita" po zakończeniu posiłku. Zwroty te sygnalizują rozpoczęcie i zakończenie posiłku.
* Przed posiłkiem ITA DA KI MASU - oznacza – „Pokornie przyjmuję” „Czy mogę zacząć?”, „Wygląda cudownie”, ”Zaczynam jeść”.
* Po skończeniu posiłku GO CHISO SAMA DESHITA - oznacza – „Dziękuję”, „To było coś szczególnego”.

WZNOSZENIE TOASTÓW – Kampai!
---------------------------------------------
* Powszechne jest w Japonii wznoszenie toastów piwem albo sake. Jest to zwykle związane ze szczególnym, uroczystym dniem lub uhonorowaniem pomyślnych wydarzeń.
* Jeśli nie pijesz napojów alkoholowych, można wznieść toast n.p. sokiem owocowym lub zieloną herbatą. Najważniejsze jest to, że bierzesz udział w grupowej celebracji.
* Jeśli nie masz ochoty więcej pić drinka, odwróć czarkę do góry dnem.
* W Japonii nieuprzejme jest uzupełnianie swojego własnego „drinka“ podczas wspólnego posiłku. Nalewa się innym - a inni nalewają nam.
* Japończycy podczas wznoszenia toastów używają słowa – Kampai ! (na zdrowie).

CODZIENNE ŻYCIE
-----------------------
* Nigdy nie spóźnij się na umówiony termin.
* W Japonii nie ma takiego zwyczaju jak „pierwszeństwo dla kobiet“.
* Na ulicy unikaj nadmiernego psychicznego i wzrokowego kontaktu - zapomnij całkiem klaskania i wskazywania wprost na kogoś swoim palcem (użyj do tego dłoni jeśli musisz).
* Dla Japończyków, milczenie jest często bardziej wymowne od słów.
* Nie żuj gumy w czasie pracy i podczas innych oficjalnych sytuacji.
* Unikaj dużej ilości biżuterii oraz bardzo kolorowego ubrania w czasie pracy.
* Uprzejmie jest dodawać „ -san“ po czyimś imieniu lub „ -chan“ po imieniu młodej dziewczyny, „ -kun“ po imieniu chłopca, oraz „sensei“ w stosunku do osób z wyższym wykształceniem, nauczycieli etc.
* Należy unikać podnoszenia głosu i krzyku aby zwrócic czyjąś uwagę.
* Japoński gest oznaczający „kto?“ lub „ja?“ polega na wskazaniu własnej głowy a nie klatki piersiowej.
* Z uwagi na cienkie ściany w japońskich mieszkaniach nie należy przesadzać z poziomem głośności muzyki stereo i telewizji.
* Nie zakładaj swoich pantofli w pokoju wyłożonym matami tatami,
* Powszechne jest siedzenie na podłodze wyłożonej tatami w pokoju zwanym washitsu.
* W przedpokoju (genkan) pozostaw swoje buty, równo ustawione i skierowane „nosami“ w stronę wyjścia. Buty należy zdjąć w stylowych restauracjach, hotelach, świątyniach i wszędzie tam, gdzie podłogi są wyłożone matami tatami.
* Wypada ustawić gościowi jego buty w przedpokoju we właściwy sposób gdy sam tego zapomni.
* Nie zakładaj obuwia przeznaczonego do użytku w toalecie poza nią.
* Japończycy noszą kimono lub yukatę gdzie lewa strona zachodzi na prawą (odwrotnie ubierani są zmarli).
* Uprzejmie jest odmówić komuś na składaną ofertę pomocy (przynajmniej na początku), oferta może być tradycyjnie trzykrotnie ponawiana.
* Uprzejmie jest przynieść ze sobą trochę jedzenia, ręcznie pakowanego kiedy się kogoś odwiedza.
* Należy unikać dawania zbyt drogich prezentów, z uwagi na rewanż obdarowanego.
* Po powrocie z wakacji normalne jest przywiezienie małego prezentu (nic drogiego nie jest wymagane) dla osób z którymi się pracuje.
* W formalnych sytuacjach nie należy rozpakowywać otrzymanych
prezentów, w innych sytuacjach można zapytać ofiarodawcę
o pozwolenie na rozpakowanie prezentu.
* Uprzejmie jest odprowadzić gościa do drzwi lub frontu budynku.
* Stary japoński zwyczaj nakazuje posadzić gościa na honorowym miejscu (kazuma) - twarzą w kierunku wyjścia, a najważniejszy członek rodziny powinien usiąść naprzeciwko gościa.
* Według starego zwyczaju - ważna osoba siada z tyłu za kierowcą.
* W Japonii, taksówkarz otwiera i zamyka pasażerowi drzwi.
* W Japonii cała rodzina używa wody w wannie do ogrzania ciała.
Gościowi często proponuje się pierwszeństwo skorzystania z wody w wannie. Do wanny wchodzi się po wcześniejszym umyciu ciała pod prysznicem. Nie należy spuszczać wody po wyjściu z wanny.
* Kąpiel w onsen (gorące źródło), sento (łaźnia publiczna) i w hotelach urządzonych w tradycyjnym stylu polega na ralaksacyjnym moczeniu się w wodzie i ewentualnie towarzyskiej rozmowie. Przedtem należy się dokładnie umyć w przygotowanym do tego innym miejscu.
* Nie jest niczym niezwykłym palenie papierosów i jedzenie w tym samym czasie na wieczornym przyjęciu. W bardziej formalnych sytuacjach palenie papierosów może być wstrzymane na początku spotkania. W każdym razie, nie powinieneś otwarcie wyrażać swego niezadowolenia z tej sytuacji. Palenie cygar należy do rzadkości.

GRATULACJE I KONDOLENCJE
---------------------------------------
Szczęśliwe wydarzenia takie jak śluby, narodziny dzieci, pójście do szkoły są społecznie lansowane i wspierane.
* Dawanie pieniędzy jest normalne przy takich ceremoniach jak ślub i pogrzeb. Pieniądze podaje się specjalnych na tę okazję kopertach.
* Podczas żałobnych uroczystości daje się monetarny dar zwany „Koden“

ETYKIETA W BIZNESIE
------------------------------
* Jeśli jesteś po raz pierwszy z wizytą w Japonii w sprawach biznesu
powinieneś stworzyć dobre wrażenie na innych i mieć otwarte oczy i umysł.
* Chociaż można umówić się na spotkanie bezpośrednio, sprawy biznesowe potoczą się szybciej kiedy zostaniemy przedstawieni.
* Uścisk dłoni adoptowany z zachodniej kultury nie zastąpił całkowicie panujących dotąd tradycyjnych zwyczajów. Ukłon jest ciągle podstawowym, ważnym powitaniem – pozdrowieniem w wielu różnych sytuacjach takich jak podziękowanie za dar, przeprosiny oraz wyrażanie pokory i uniżoności.
* Kiedy spotykamy się z kimś po raz pierwszy w sytuacji formalnej, uścisk dłoni jest stosowny (najlepiej poczekać, aż biznesmen japoński sam wyciągnie rękę lub ukłoni się i uczynić to samo).
* Głębokość ukłonu i jego czas trwania zależy od różnych okoliczności.
Zwykle wykonujemy lekki skłon (pochylenie ok. 20 stopni) z rękami przy tułowiu przez ok. 1 – 2 sekundy.
* Głębsze ukłony zarezerwowane są dla osób starszych oraz dla tych w stosunku do których powinniśmy odczuwać głęboki szacunek. Takie ukłony, przy pochyleniu tułowia ok. 45 stopni, powinny trwać od 2 do 3 sekund.
* Wymiana wizytówek stanowi integralną część japońskiej etyki biznesu. Wskazane jest aby druga strona naszej wizytówki była wydrukowana w języku japońskim (imię i nazwisko w katakanie).
* Kiedy wręczamy wizytówki, należy podać swoje nazwisko i ewentualnie nazwę reprezentowanej firmy.
* Proces dawania i otrzymywania wizytówek powinien przebiegać spokojnie, przy akompaniamencie lekkich ukłonów z każdą osobą po kolei.
* Przyjmując wizytówkę należy położyć ją przed sobą na stole konferencyjnym przez cały czas trwania spotkania. Potem należy ją schować do wizytownika.
* Należy unikać jaskrawych kolorów ubrania, wystawnych kreacji czy biżuterii, ponieważ osoba tak ubrana może być postrzegana jako niepoważna.
* Japońskie przedsiębiorstwa mają tendencję do hierarchicznej struktury i dlatego duże znaczenie ma okazywanie szacunku przłożonym.
* W Japonii tradycyjnie wychodzi się z założenia, że obie strony zaangażowane w negocjacje postępują honorowo i dążą wspólnie do stworzenia dobrych wzajemnych kontaktów.
* Obdarowywanie się upominkami jest powszechnym sposobem podtrzymywania więzi lub zainteresowania drugiej strony jakimś produktem lub sprawą. W Japonii są dwa sprzyjające ku temu okresy;
w lecie „ochugen“ (koniec czerwca i pocz. lipca) oraz w zimie „oseibo“ (w grudniu). Jako upominki popularne są słodycze, piwo, artykuły spożywcze i różne bony towarowe. Upominków tych nie wręcza się osobiście. Dostarczone są poprzez sklep, w którym zostały kupione.
* Poczta elektroniczna jest jednym ze środków utrzymywania łączności z japońskimi partnerami w biznesie dopiero po nawiązaniu współpracy.

Kornel Drzewiński
Kamil Drzewiński

źródła:
- „Prowadzenie działalności gospodarczej w Japonii”, seria publikacji marketingowych JETRO ,1998r.
- Kyorin Shobo, "Business Manners A to Z"
- Nihon Hyoronsha, "The Art of Negotiation with Foreigners"
"Dictionary of Historical Events and Proverbs"
http://english.itp.ne.jp/content/biss/jpb/prot08.html
http://japanfaq.cjb.net/
http://www.anaskyweb.com/ru/e/about_jp/culture/index.html

zdjęcia:
http://www.sumosushinewport.com/sushiinfo.html
http://www.murnis.com/homewaredining.htm
http://kitiarc.club.kyutech.ac.jp/~dyna-pon/graph/meishi.jpg
http://www9.ocn.ne.jp/~yoshi-in/goods02.htm
http://www.ogasawararyu.gr.jp/lessons/reihou/manners/basic/bow.html

instrukcja - jak trzymać pałeczki

Przykład japońskich wizytówek w układzie pionowym

wizytówki japońskie z elementami grafiki

Przykład japońskiej wizytówki w układzie poziomym

Ukłon lekki

Ukłon normalny

Ukłon głęboki

Lekki skłon głową

Układ rąk u kobiety przy ukłonie

Głęboki skłon męski

Share this