Japońskie tradycyjne kimono

Historia ubioru w Japonii zaczyna się kilka tysięcy lat temu lecz dopiero w okresie Heian (794-1180) i Edo (1603-1867) dokonało się gruntowne jego przeobrażenie, które doprowadziło do powstania współczesnego kimona. Sztuka wykonania, zakładania i noszenia kimona jest określana jako Droga Ubioru (Sodo), której filozofia w swoim założeniu opiera się na istocie piękna, harmonii i szacunku dla innych i jest żywym przekazem miłości. Estetyka kimona nie polega na wyróżnianiu się ale na harmonii z otoczeniem. Kimono jest przejawem japońskiej sztuki i tradycji a także jest oryginalnym ubiorem w skali całego świata.

Podstawowym elementem ubioru w oresie Edo było kosode, które stało się wzorem dla ubioru noszonego do dziś pod nazwą kimono. Niektórzy historycy sztuki przyjmują, że w środkowym okresie Heian arystokratki wkładały jedwabne kosode jako pierwszą, przylegającą do ciała warstwę a na nią zakładały kilkanaście nieraz warstw, które składały się na strój zwany kasane shozoku. Termin „kimono“ oznacza dosłownie „rzecz do noszenia“. Ki –pochodzi od czasownika „kiru“ (wkładać, nosić), mono – oznacza „rzecz“. Współcześnie, kimona wykonuje się z bawełny, lnu, jedwabiu lub wełny na okres zimy. Tkaniny te mogą być farbowane, malowane oraz haftowane. Malowanie pejzaży na kimonach, ktore miało swój szczytowy okres w XVIIw. wiązało się z wcześniejszą tradycją malowanych jedwabnych zwojów pionowych (kakemono) lub poziomych (emakimono), parawanów i wewnętrznych ścian pomieszczeń. Dużą popularnością cieszyły się w okresie Edo widoki z Kioto (które było wówczac centrum produkcji kimon) oraz sceny z życia codziennego. W tym okresie powstało też wiele kimon, na których elementy kaligrafii japońskiego pisma łączyły się z m.in. z motywami kwiatów czy drzew. Często pojawiały się słowa lub cytaty ze słynnych poematów lub antologii poezji waka Kokinwakashu ( 915-920r.) czy Wakanroeishu (1013r.). Arystokraci z okresu Heian zapoczątkowali umieszczanie herbów rodowych na kimonach. Używali ich także wojownicy z okresu Muromachi. Liczba herbów (1 /2 /5), rozmieszczonych w ustalony sposób, zależała od rodzaju kimona. Po odpowiedniej stylizacji kimono począwszy od XVI w pełniło także rolę kostiumu teatralnego w teatrze no i kyogen oraz od XVIIw. w teatrze kabuki.

Fascynacja kulturą zachodnio - europejską w okresie Meiji (1867-1912) spowodowała, że zaczęto nosić ubrania w nowym stylu. Szczegolnie po II wojnie światowej, tradycyjne kimono stało się rzadko używanym, kosztownym i luksusowym nabytkiem. Na terenie Japonii powstało Stowarzyszenie Konsultantów Kimona Sodo oraz Akademia Kimona Sodo, których celem jest szerzenie wiedzy wśród młodego pokolenia Japończyków i na świecie na temat kimona jako narodowego stroju japońskiego. Kimona i haftowane pasy obi często przechodzą w darze z pokolenia na pokolenie i stają się cenną pamiątką rodzinną.
Pomimo, że w Japonii istnieje obecnie powszechne upodobanie do zachodniego sposobu ubierania podyktowane wygodą i niską ceną, to w kimonach nadal wita się Nowy Rok, bieże śluby i obchodzi różne uroczystości. Urok imona polega na tym, że dodaje każdemu gracji oraz wyszukanej elegancji.
Od około poł. XVIw. krój kimona damskiego i męskiego jest taki sam, zróżnicowana jest tylko długość rękawów kimon mężatek i kobiet niezamężnych. Kimono kobiece jest krojone z kawałka materiału dł. ok.11m i szer.ok.36cm. Poszczególne części wykroju mają taką samą szerokość, niezależnie od wzrostu i sylwetki. Długość rękawów dopasowywana jest indywidualnie. Wykrój kimona dla kobiety jest dłuższy o ok.20cm od jej wzrostu. Nadmiar materiału podwija się pod pasem obi. Wykrój na kimono męskie dopasowuje się do określonego wzrostu. Przód wykroju składa się z 6 elementów:
- górna część kołnierza (tomoeri)
- dolna część kołnierza (eri)
- lewa wierzchnia poła (shitamae)
- prawa spodnia poła (uwamae)
- dwa doszyte pasy materiału (okumi), równych połowie shitamae i uwamae.
Rękawy (sode) są prostokątne a ich dolna część zwie się (furi) i pozostaje niezszyta do połowy od strony pachy. Przód kimona zwie się (mae migoro) a jego tył (ushiro migoro).

Pod kimono zakłada się dwa rodzaje bielizny, bezpośrednio przylegające do ciała (shitagi) oraz podobną w kroju do kimona, węższą (nagajuban) przewiązaną pasem (obishitajime). Kimono uzupełniane jest dodatkami w postaci pasa (obi), białych skarpetek z jednym palcem (tabi), obuwia typu drewniaki na wysokim obcasie (geta) wykonane dawniej z drewna paulowni lub sandały na niższym obcasie (zori) oraz torebki dla kobiet - ściąganej sznurkiem sakwy lub torebki w stylu zachodnim. Pas obi z okresu Edo był wynikiem ewolucji sznura oraz wąskich pasów jakich używano w przeszłości. Obecnie najczęściej są stosowane cztery rodzaje pasa obi: maru obi, fukuro obi, nagoya obi i hanhaba obi, które zakłada się w zależności od uroczystości czy innych okazji. Kimona męskie przewiązuje się pasem (kaku obi) a yukatę – szarfą (heko obi) stosowaną także przy kimonach dzieci.
Do kimona zamężne kobiety tradycyjnie czeszą się w koki ozdobione dużymi szpilami lub grzebieniem. Niezamężne kobiety upinają włosy do góry w dowolny sposób lub współcześnie noszą krótko obcięte włosy.
W oresie Edo mężczyźni zarzucali na kimono kurtę (haori), która na przeł. XIX i XXw. stała się modna także wśród kobiet.

Współczesne kimona można podzielić ogólnie na męskie i kobiece oraz sklasyfikować w/g stanu cywilnego (mężatki i kobiety niezamężne) a także z uwagi na porę roku. Dzieci są ubierane w kimona bardziej kolorowe przy okazji różnych uroczystości. Najmniejsze dzieci noszą kurteczkę (hanten).
- niezamężne kobiety noszą kimona (furisode) z szerokim rękawem,
czasami furisode wpuszczane jest do spodni (hakama).
- mężatki noszą kimona o węższych rękawach zwane (tomesode).
- wizytowe kimono (homongi) może być noszone przez panny i mężatki.
- męski odświętny, ślubny ubiór stanowi kimono oraz spodnie hakama.
-panna młoda ubiera białe kimono i białe (uchikake), zamieniane potem na wielobarwne uchikake.
- podobna w koroju do kimona jest yukata - letnia, bawełniana szata, używana także jako szlafrok po kąpieli. Yukatę wiąże się pasem hanhaba obi o szer. ok.15cm i dług. ok.3m.

Z okazji dziesiątej rocznicy intronizacji cesarza Akihito, w październiku 1999r. w Muzeum Narodowym w Kioto otwarto wystawę kolekcji „Kyoto Style –Trends in 16th- 19th Century Kimono“
W Polsce w 1998 r. w warszawskiej Filharmonii Narodowej zorganizowano pokaz kimon z różnych epok poprzez Sodo Kimono Gakuin. Kimona i tkaniny znajdują sią także w zbiorach Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „ Manngha” w Krakowie, Muzeum Narodowym w Krakowie i w Warszawie.

Kornel Drzewiński

źródła:
Barbara Zaborowska: „Kimono“Jego dzieje i miejsce w japońskiej kulturze, Wyd.TRIO, W-wa 2003
Zofia Albertowa: „Sztuka japońska w zbiorach polskich“, wyd. Art. i Filmowe, W-wa 1987
Krystyna Wilkoszewska:„Estetyka japońska“,Universitas, Kraków2001
http://www.yoshinoantiques.com/kimono.html
http://www.reconstructinghistory.com/japanese/briefhistory.html
http://www.kyohaku.go.jp/tokuten/kimono/stylee.htm
http://www.iz2.or.jp/english/index.htm

zdjęcia:
http://www.kyohaku.go.jp/tokuten/kimono/stylee.htm
http://www.marlamallett.com/kimono.htm
http://www.bookmice.net/darkchilde/index.html
http://www.wada-mitsumasa.com/gallery/other/07.html
http://www.shop-japan.co.jp/english-boku/underwear-men5-s.htm
http://kyokusho.com/nonkiya/geta-page.htm
http://www.jhg.co.jp/p1kids/kids1.html
http://www.kyoto-wel.com/item/IS81099N00059.html
http://www.terebess.hu/zen/szoto/ruha.html
http://www.adachi-hanga.com/hp_english/en_beauties_index.htm

Kosode z chryzantemami i falującą wodą / Edo-XVIIIw., Kioto Kimono

Kosode z rozkwitającymi kwiatami i falującą wodą / Edo-XVIIIw. wystawa w 1999r. "Kyoto Style & Trends in 16th- 19th Century Kimono"

Furisode z powozem, jastrzębiem i roślinami / Edo, Świątynia Ninanji

Kosode z płotem, chryzantemami i kameliami / Edo , Tamura Muzeum

Hosonaga - szata księżniczki z gałęziami sosny / Edo, Świątynia Daishoji

Kosode Tokugawa Ieasu (1543-1616)

Furisode z końca XIX w.

Tomesode czarne z ok. 1910r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Uchikake - ślubne białe kimono z 1920r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Uchikake kolorowe z 1960-70 / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Kimono współczesne dziecka

Kimono współczesne z 1980 r.

Kimono teatralne z 1950 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Pas typu Maru - obi z ok.1900 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Pas typu Nagoya - obi z 1930 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Pas typu Fukuro - obi z ok.1940-50 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Pas typu Han Haba - obi z 1940 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Haori - męska kurta z okresu Edo, 1800 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Haori - damska kurta z ok.1940 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Shitagi - spodnie ubranie bezpośrednio przylegające do ciała

Juban - męska bielizna podobna w kroju do kimona z 1930 r. / kolekca Marla Mallett: Textiles

Juban - biała bielizna damska z 1930 r. / kolekcja Marla Mallett: Textiles

Tabi - skarpetki z jednym palcem

Geta - drewniaki wykonane z drewna paulowni z klasztoru Zen Soto

Geta - współczesna forma drewniaków na niskim obcasie

Zori - współczesne sandały dziecięce "tatami"

Share this