Estetyczno filizoficzne aspekty sztuki układania kwiatów w Japonii

Najstarsza antologia japońskiej poezji Manyoshu (759r.) oraz kroniki Japonii Nihon shoki do 697r. ukazują, że Japończycy byli miłośnikami kwiatów, drzew i całej przyrody od najdawniejszych czasów. Przypuszcza się, że rozwój buddyzmu i zwyczaj ofiarowywania kwiatów na ołtarzach rozpoczął się wraz z przybyłym do Japonii jednym z poselstw koreańskich w 552 roku. Kwiaty umieszczone w wazach były najprostszą formą ofiary a także stały się wkrótce w okresie Heian (794 -1185) ozdobą pomieszczeń i dekoracją szeregu festynów oraz innych uroczystości. Utrwaliły się dwie tendencje: dekoracyjna i symboliczna, w której kwiaty były odpowiednikiem pojęć abstrakcyjnych oraz środkiem wyrażania stanów psychicznych i porozumiewania się.

Wiele zanych utworów takich jak Kokin waka shu (X w.), Genji Monogatari – Murasaki Shikibu (ok.1000r.), Makura no soshi – Sei Shonagon (X/XI w.) zawiera opisy członków arystokracji poświęcających swój czas oglądaniu i praktyce aranżacji kwiatów. W Japonii układanie kwiatów ciętych w różnego rodzaju naczyniach stało się wyrafinowaną sztuką interpretacji naturalnego piękna (shizen). Szczególne podejście Japończyków do kompozycji kwiatowych wiązało się ściśle z ich sposobem całościowego postrzegania i odbierania natury. Piękno pojedyńczego kwiatu wiśni czy śliwy połączone było z całą strukturą gałęzi i ekspresją powierzchni pnia drzewa. Precyzyjnie ujął to mistrz zen Eihei Dogen (1200 -1253) – Gdy stara śliwa kwitnie, kwitnie cały świat. Gdy kwitnie świat, nadchodzi wiosna… Taktowna powściągliwość w wyrażaniu siebie jest bardziej ceniona w Japonii jako postawa estetyczna od ostentacyjnej wystawności. Powściągliwość wytwarza stan napięcia i wzmaga energię, z tego powodu pojedyńczy kwiat umieszczony samotnie w herbaciarni może wzmocnić piękno wszystkich kwiatów w otaczającym ogrodzie.
Głównym założeniem wszystkich aranżacji kwiatowych było podkreślenie aktualnej pory roku oraz równowaga i harmonia przy jednoczesnym unikaniu powtórzenia. Japończycy na ogół unikali symetrii i regularności, uważając, że stanowią one przeszkodę dla siły sugestii i dalszego rozwoju. Podstawą zaś wszystkich kompozycji był układ linii i kierunki wyznaczone przez łodygi oraz gałązki. Powierzchnia wody, w której zanurzono rośliny, traktowana była jak powierzchnia ziemi, z której one wyrastają. Artysta musiał być przepełniony życzliwością i łagodnością do charakteru, zwyczajów i kruchości wszystkich gatunków roślin, których używał w swojej kompozycji. Najbardziej charakterystyczny dla Japonii ideał estetyczny wiązał się z nietrwałością i ulotnością (ryuko) i był nieodłącznym elementem piękna. Używane do kompozycji rośliny kwitnące pochodziły z łąk, terenów leśnych, górskich i obszarów wodnych. Wśród kwiatów tzw. sezonowych, pojawiały się także wiecznie zielone oraz pozbawione kwiatów krzewy i drzewa takie jak sosna, klon czy bambus. Najważniejszymi gatunkami kwiatów używanymi do tej pory są: dzika kamelia, azalia, magnolia, śliwa, wiśnia (dzika), brzoskwinia i kosaćce (irysy).
W okresie Muromachi (1338-1573) w oderwaniu od wewnętrznych walk o władzę, wielu Japończyków zaczęło interesować się różnego rodzaju aktywnością kulturalno – artystyczną jak teatr No, ceremonia herbaty czy sztuka układania kwiatów. Pod patronatem lokalnych daimyo i shogunów grupa artystów (doboshu) stworzyła wówczas szczególny styl kompozycji roślinnej zwany Tatebana (stojące kwiaty, jap.tateru – stawiać). Styl bazował na łodydze stojącej pionowo w centrum wazy. Układ ten symbolicznie reprezentował Kosmos łącząc w sobie aspekty religijnej i dekoracyjnej aranżacji lecz był przeciwieństwem wcześniejszego stylu zwanego - kwiaty dla bogów. Tatebana osiągnęła szczyt rozwoju i wyrafinowania w okresie Edo (1603-1868), kiedy równocześnie styl Nageire poprzez prostotę i naturalność, stawał się coraz bardzej popularny w zastosowaniu do dekoracji tokonomy. Wyłonił się wówczas styl pośredni, zwany wówczas Ikebana lub Kakubana.
U podłoża Ikebany* leży koncepcja filozoficzna oparta na starej maksymie, że harmonia Nieba i Ziemi wydaje całe stworzenie. Niebo daje życie, Ziemia zaś jest żywicielką. Ludzkość wraz z całym stworzeniem przejawia się pomiędzy Niebem i Ziemią. Tak więc harmonia ludzkości z naturą przejawia się w Ikebanie w trzech głównych elementach: niebo, ziemia i ludzki byt. To powiązanie jest fundamentalną zasadą klasycznej Ikebany. Symbolem Nieba jest koło, symbolem Ziemi jest kwadrat. Kwadrat umieszczony w kole dzieli się z kolei na dwa trójkąty pionowe. Za podstawowy model wszystkich aranżacji można przyjąć układ tego trójkąta pionowego posiadającego rozkład trzech linii głównych, dominujących. Pierwsza linia główna (shin) jest centralną i najdłuższą osią układu i symbolizuje niebo (ten), druga linia (soe) symbolizuje ludzki byt (jin), trzecia linia (hikae) jest najkrótsza i symbolizuje ziemię (chi). W późniejszym okresie linie te były różnie akcentowane w zależności od założeń filozoficznych poszczególnych szkół. Każda jednostka linii i przestrzeni między nimi w swym kształcie, barwie, wymiarze i tworzywie funkcjonowała jako cząstka składowa organicznej całości – wytwarzając stan równowagi estetycznej dzięki różnym formom wzajemnych relacji (np. proporcje długości, kontrasty barw).
Podstawowe zasady ikebany zostały sformułowane przez mistrza Ikenobo Senkei oraz Ikenobo Senno żyjących w XV wieku.

W okresie Momoyama (1573-1603) mistrz Ikenobo Senko i Senko II położyli podwaliny pod wczesny styl Rikka (stojące kwiaty) o bardziej abstrakcyjnym i linearnym charakterze (7 linii). Filozofia i estetyka tego stylu opierała się na odzwierciedleniu doskonałości natury, jej majestatu oraz na obrazowaniu mitycznaj Góry Sumeru będącej symbolem wszechświata w kosmologii buddyjskiej. Użyte w kompozycji gałęzie sosny symbolizowały skały i kamienie, białe chryzantemy rzekę lub strumień. Poszczególne linie symbolizowały szczyt góry, podstawę góry, rzeki i strumienie, miasta czy wioski. Pod koniec XVII w. proste aranżacje kwiatowe ofiarowywane Buddzie na ołtarzach domowych i w świątyniach miały również formę stylu Rikka (7-9 linii). Do kompozycji używano lokalnych kwiatów oraz gałązek sosny, cyprysu czy bambusa. Stojące kwiaty zwrócone ku niebu symbolizowały ufność i wierność. Kwiat lotosu w buddyźmie był symbolem stanu oświeconego umysłu (satori). Zawsze zielona sosna sugerowała siedzibę bóstwa. Styl Rikka bywał nazywany czasami Małym ogrodem w domu - z tego powodu, że budowa kompozycji przypominała miniaturowy krajobraz. Jako całość, kompozycja w stylu Rikka była mikrokosmosem reprezentującym cały wszechświat poprzez odzwierciedlenie pejzażu. Charakterystyczna asymetria, symbolizm i głębia przestrzeni wywarła silny wpływ na dalszy rozwój tego stylu. W tym okresie bardzo popularne stały się proste, naturalne i swobodne aranżacje kwiatów zwane Nageire (kwiaty wrzucane, jap.nageireru – umieszczać swobodnie). Styl ten kładł nacisk na naturalne piękno kwiatów oraz aranżację przypominającą kwiaty dziko rosnące w wodzie lub ziemi oraz był nieodłącznym elementem ceremonii herbaty. Kompozycje kwiatowe umieszczano w alkowie (takonoma) wraz z innymi dziełami sztuki jak malarstwo czy kaligrafia adekwatnymi do pory roku czy nastroju spotkania. W 1684r. kupiec Toichiya Taemon napisał pracę Nageire Kadensho (jak układać kwiaty w stylu Nageire).
W okresie Muromachi (XV i XVI w.) grupa świeckich ludzi, którzy praktykowali zazen w klasztorze Daitokuji, zreorganizowała zwyczaj picia herbaty w świątyniach zen, dając początek Cha-no-yu czyli sztuce ceremonii herbaty. Wśród wybitnych postaci z tej grupy znalazł się mistrz herbaty Sen no Rikyu (1522-1591). Pierwotnie mistrzowie Drogi Herbaty stosowali styl Nageirebana aż do późniejszej jego modyfikacji na styl Nageire i styl Cha-bana. Styl Cha-bana (jap. cha – to herbata, bana od słowa hana – kwiaty), który rozwinął się w XVI w. Był prosty lecz elegancki i stał się częścią ceremonii herbaty Cha-no-yu. Podstawy Drogi Herbaty oparte są na estetyce wabi (wabi – to stan umysłu pełen delikatności, prostoty i pokory) dlatego kompozycja Cha-bana była przeciwieństwem ozdobnego i wystawnego charakteru Tatebany. Prosta symbolika uczyniła z Cha-bany styl powszechny, który można było praktykować nawet na małej powierzchni składającej się z 2-3 mat tatami. Aranżacja w stylu Cha-bana była ekspresją sezonowych kwiatów umieszczonych w prostej wazie lub koszyku. W Namboroku ( klasyka Herbaty) Sokei Nambo wspomina o pojedyńczej chryzantemie w szerokim naczyniu, o białym pęku brzoskwiń w koszyku kwiatowym a także o kwiecie irysu w naczyniu z bambusa. Pojedyńczy kwiat symbolizował naturę, bambus symbolizował integralność – całość. W większości szkół ikebany kwiaty należało komponować –artystycznie- lecz w Drodze Herbaty kwiaty układano tak jak rosną w naturze. Można to był zrobić naprawdę jedynie wtedy gdy umysł artysty – mistrza był w zgodzie z naturą. Jedna z reguł Drogi Herbaty sformułowana przez mistrza Sen no Rikyu z XVI w. zalecająca …ułóż kwiaty tak jak rosną w polu, oznaczała, że piękno istniejące we wszystkich kwiatach może być uchwycone w jednym kwiatku. Dawniej Cha-bana oznaczała jeden, dwa kwiaty lub same liście umieszczone w skromnym naczyniu. Prostota (kanso) była jedną z kategorii estetycznych, która przejawiła się szczególnie w tym stylu. Furyu - jako filozofia życia była wówczas pojęciem bliskim ludziom, którzy kochali kwiaty, ptaki i całą przyrodę. Furyu przejawione w aranżacji kwiatów odrzucało perfekcję akceptując niedoskonałość i wskazywało na to co rzeczywiście niezbędne dla utrzymania równowagi i proporcji kompozycji.

Styl zwany Shoka (lub Seika) wyłonił się w XVIII w. Zasada kompozycji oparta była na zalezności trzech elementów, którego linie główne tworzyły umowny, pionowy trójkat symbolizujący zestawienie: ten, chi, jin. Obecnie najczęściej używa się do aranżacjii róż i lilii przeważnie w niskich naczyniach (kwiaty nabija się na kenzan) lub w złączonych rurkach bambusowych. Najwazniejsza cechą stylu Shoka jest centralne ustawienie najwyzszego elementu Shin i podkreślenie własnego piękna roślin. W stylu istnieją dwa warianty – Shoka Shofutai (formy tradycyjne) integrująca trzy główne linie, których łączna forma wyraża nieustanne zmiany w cyklu życia oraz Shoka Shimputai (formy nowoczesne) gdzie dwie główne linie odpowiadają za jakość i harmonię, trzecia linia wyraża kończące dotknięcie.

Pod koniec XVIII w. znacznie wzrosła liczba uczniów praktykujących ikebanę a także szkół o zróżnicowanym profilu. Kwiaty pojawiły się w większości domów. Reakcją na snobizm arystokracji i nowopowstałej zamożnej warstwy społecznej była manifestacja grupy twórców, którzy oczekiwali od ikebany czegoś więcej aniżeli błachej, dekoracyjnej funkcji. Ci wykształceni ludzie – bunjin – wyczuleni na wzorce odziedziczone z Chin, pragnęli przekształcić te powiązania dotyczące szczególnie kwestii estetycznych m.in. w sztuce malarstwa, poezji oraz sztuce układania kwiatów. Pojawił się nowy styl zwany (bunjinbana), który odrzucał przesadną kodyfikację powracając do spontaniczności, naturalności a także przywracał czystość rodzimej sztuki.

Około 1890r. Unshin Ohara założył szkołę Ohara, w której pod wpływem sztuki zachodniej rozwinął się styl Moribana (spiętrzone kwiaty) pozbawiony dosłownego symbolizmu. Styl Moribana był połączeniem formalizmu stylu Rikka i w równej mierze naturalizmu stylu Nageire z dodatkiem trzeciego elementu – sugestii krajobrazu i naturalnej scenerii dla uzyskania efektu pejzażu w miniaturze. Liście i kwiaty używano w większej ilości niż w poprzednich stylach. Pomimo,że symbolizm elementów (Niebo - Człowiek – Ziemia) był widoczny, nie występowała jakaś ścisła konwencja aranżacji lub formalny wazon, jakie występowały w klasycznych stylach. Styl ten wprowadził swobodę w dotychczasowej aranżacji kwiatów i używany był do tworzenia sceny krajobrazowej w płaskim pojemniku (suiban). Do kompozycji zaczęto używać także roślin pochodzenia zagranicznego. W porównaniu do wertykalnego układu Ikebany w przeszłości, kwiaty w stylu Moribana takie jak gerbery, mieczyki, lilie czy chryzantemy są nakłuwane na kolce (kenzan) w dnie naczynia. Długosci łodyg kwiatów jak i kierunki ich nachylenia sa w stylu Moribana nieco sformalizowane. Najdłuższy element kompozycji (shin), to starannie wyszukana, efektowna gałąź lub kwiat. Kompozycje Moribany cieszą się obecnie powodzeniem w różnych miejscach działalności i pobytu człowieka, pasują zarówno do pomieszczeń gdzie wymagana jest etykieta jak i dowolnego otoczenia.
Oprócz tego stylu, w szkole Ohara dokonuje się współcześnie aranżacji zwanych Hana-isho, Heika oraz Hanamai. Hana-isho jest taką formą kompozycji, która może harmonizować ze współczesną przestrzenią, w której żyją i pracują ludzie oraz daje duże możliwości indywidualnej kreacji. Heika jest pionową aranżacją w wysokim, zwężającym się ku górze wazonie. Preferuje się kwiaty takie jak chryzantemy, róże, gozdziki, a także lilie, kalie, irysy, astry, narcyzy i tulipany. Hanamai jest kompozycją przestrzenną, która na sposób rzeźbiarski ukazuje piękno kwiatów.

W 1900 r. Icchu Tsunoda założył w pref. Kofu Yamanashi szkołę ikebany pod nazwą Koshinzan Koryu. Jego mottem było twierdzenie: Ikebana jest duchową refleksją samego siebie. W 1914r. Tsuboda zmienił nazwę szkoły na Nihonkoryu.
W 1912r. Wafu Teshigahara założył Japońską Akademię Ikebany opartej na koncepcji, że poprzez sztukę ikebany poszczególne osoby mogą odnaleźć pokój i zrozumienie co w konsekwencji prowadzi do pokoju i wzajemnego porozumienia między narodami. Współcześnie filozofia szkoły Wafu kładzie nacisk na harmonię między kwiatami, wazą i środowiskiem, w którym umieszczona jest kompozycja ikebany. Aranżacja stylu Wafu jest dziełem sztuki, które cechuje elegancja, pomysłowość, harmonia z określoną porą roku i mistycyzm (datsuzoku) odszukany w naturze.
W 1920r. w Japonii pojawiła się nowa fala stylu wolnej aranżacji kwiatów - Jiyubana. Odrzucając buddyjskie związki i tradycyjne korzenie, młodzi poszukujący artyści jak Nakayama, Okubo i Shigemori opublikowali w 1930r. manifest zatytułowany Proklamacja nowego stylu aranżacji kwiatów, w którym ukazali dystans dzielący ich od artystów z przeszłości. Ich hasło brzmiało: Uwolnić ikebanę z tokonomy.
Na tle tych nowych tendecji została założona szkoła Sogetsu w maju 1926r. przez Sofu Teshigahara (1900-1979), który uważał, że kompozycje kwiatowe są czymś więcej aniżeli tylko dekoracją. W jego przekonaniu były dziełami sztuki. Nazwa szkoły pochodzi od kombinacji dwóch terminów japońskich (księżyc i trawa). Nazwa sugeruje głębokie wczucie się w naturę oraz głęboki szacunek wobec bezmiaru wszechświata. Sofu będący pod wpywem zachodnich artystów takich jak P. Picasso, S. Dali czy J. Miro, nigdy nie zboczył od podstawowych zasad, które jego zdaniem odróżniały ikebanę od innych form sztuki kwiatowej - ekspresji i wyczucia materiału, ekspresji trzeciego wymiaru oraz asymetrii (fukinsei). Główną myślą przewodnią w jego nauce było twierdzenie: Zasad nie zmieniaj nigdy, forma jest zawsze zmienna. W szkole wprowadzono nowe techniki i materiały nadające awangardowym aranżacjom zen-eibana twórczy charakter. Kompozycje tej szkoły łączą w sobie nowoczesne materiały takie jak m.in. plastik, stal czy szkło z materiałami naturalnego pochodzenia jak świeżo ścięte gałęzie, winorośla, trawy, jagody, owoce, nasiona i kwiaty, a także zwiędłe i wysuszone rośliny. Szkoła Sogetsu współcześnie bazuje na stwierdzeniu, że każdy w dowolnym miejscu, w dowolnym czasie jest w stanie stworzyć kompozycję ikebany z dostępnych dla niego materiałów. To oznacza, że ikebana nie jest jedynie powtórzeniem wyuczonych układów kompozycji i że każdy może być kreatywny używając określonego materiału dla uwydatnienia istniejącego piękna kwiatów w ich naturalnym stanie.

Pod koniec okresu Showa (1926 – 1989) wyłonił się wolny styl zwany Jiyuka. Nie było w nim sztywnych zasad i był kreacją artystycznego wyrazu idei czystego piękna. Do aranżacji używane były czasami formy i materiały nie związane z roślinnością w celu podkreślenia najistotniejszych walorów estetycznych całości.
Styl wolny oparty był na idywidualnym wyczuciu układającego w zakresie doboru barw i sposobie wyrażenia swoich idei i odczuć. W stylu wolnym użyty pojemnik był integralną częścią całości kompozycji.

W poł. XVIII w. Watanabe-san założył szkołę Koryu-shujo-ankei, której nazwę zmieniono na Sobiryu w 1932r. Według zasad tej szkoły, podczas układania kompozycji należało kierować się wyczuciem naturalnego piękna roślin. Ręka człowieka miała jedynie podkreślić istniejące piękno kwiatu. Pojedyńczy kwiat może być punktem, linią, płaszczyzną czy kołem w zależności od funkcji jaką on pełni w całej aranżacji.
Poniżej dziesięć reguł szkoły Sobiryu (kaligrafia na papierze washi):
1. Ikebana ma promieniować pięknem i chociaż została stworzona ludzką ręką ma urzec nawet bóstwa
2. Podstawowym zadaniem człowieka układającego ikebanę jest podążanie kado**, czyli drogą kwiatów
3. Jeżeli brakuje pozytywnej energii i harmonii, nie może być mowy ani o humanitarnym społeczeństwie, ani o sztuce ikebany
4. Jedynie dzięki niepokonanemu i niestrudzonemu poświęceniu człowiek i kwiat staną się jednym
5. Wraz z upływem lat odgłos nożyc pobrzmiewa rdzą - nożyce przejawiają znużenie i lenistwo
6. Zanim zaczniesz kwiat modelować, wsłuchaj się w niego, stań się jego sercem
7. Każde zetknięcie się z ikebaną jest punktem startowym i równocześnie zenitem
8. Chcę modelować kwiaty spokojną i stanowczą ręką oraz w zgodzie z samym sobą
9. W kwiatach odbija się osobowość tego, kto je układa
10. Piękne dla oka i duszy dzieła powstają za sprawą wewnętrznej harmonii i pokojowego nastawienia

Praktyka Ikebany jest także zwana Kado** – Drogą Kwiatów, która może być kontynuowana jako forma medytacji w rytmie przemijających pór roku i dokonujących się zmian w czasoprzestrzeni. Silne powiązania z naturalnymi cyklami narodzin, wzrostu, rozpadu i odrodzenia nadają sztuce układania kwiatów szczególnie głęboki wymiar, który można przybliżyć słowami:
Kiedy studiujesz jeden kwiat – studiujesz samego siebie,
Kiedy poznasz siebie – poznasz dogłębnie cały świat.

Obecnie w Japonii jest przeszło 3 tys. szkół aranżacji kwiatów.
Do najstarszych należą Ikenobo, Ohara i Sogetsu. Inne znane szkoły to: Adachi Ryu, Enshu Isshin Kai, Ichiyo, Kaden Ryu, Misho Ryu, Saga Goryu. Koncepcje i idee jednej szkoły nie koniecznie muszą być respektowane przez inne szkoły. Niemniej jednak, podstawowe zasady estetyczno filozoficzne tej sztuki są pieczołowicie chronione przez wszystkie szkoły.

* Termin Ikebana 生花 (jap. żyjące kwiaty) składa się z dwóch znaków kanji, które czyta się jako Shoka i Seika. Pierwszy znak czyta się jako ike, sho i sei (co oznacza narodziny, żyjący, świeży, etc.). Drugi znak ka i bana (co oznacza kwiat, kwitnąć, wspaniałość, etc.). W zależności od kontekstu dwa znaki razem mogą mieć wiele niuansów i innych znaczeń.

** Kado 華道 lub 花道 (jap. droga kwiatów) Sylaba (ka) oznacza kwiat, sylaba (do) pochodzi od słowa doro – droga. To droga do poznania w kwiecie harmonii, która przejawia się we wszystkich rzeczach oraz odczucia, że jesteśmy jednością z całym wszechświatem.

Kornel Drzewiński

źródła:
- Josiah Conder; Kwiaty Japonii, w: Estetyka Japońska, K.Wilkoszewska, wyd. Universitas,Kraków 2001
- Eihei Dogen Zenji; Baige (Kwiat śliwy), w:Kurz zen, wyd:Thesaurus press, Wrocław 1992
- Współczesna Japonia; Wyd. Międzynarodowe Towarzystwo Oświatowe, Tokio 1989, Japonia
- Wiesław Kotański; Religie Japonii, w: Zarys dziejów religii, W-wa 1986
http://www.japanforum.org/stronapolska/files/ikebana/ikebana.html
http://www.zen.art.pl/chanoyu/zen_i_ceremonia_herbaty.html
http://www.ohararyu.or.jp/english/index_e.html
http://www.botanicalboutique.net/ikebana.html
http://www.wafu-ikebana.org/wafuschool99.html
http://www.ci.eugene.or.us/Events/ACevent/Ikebana.htm
http://www.sogetsu.or.jp/
http://encyclopedia.thefreedictionary.com/Kado
http://www.niwa.org/Ikebana2.html
http://www.ci.eugene.or.us/Events/ACevent/Ikebana.htm
http://perso.wanadoo.fr/famille.delaye/Ikebana/history.html
http://www.dodson-designs.com/ikebana.htm
http://www.ikenobo.jp/english/e-books/history/histry.html
http://www.ikebana.com.au/history.html
http://pl.wikipedia.org/wiki/Ikebana
http://www.euromaier.ch/misho/kakubana.html
http://www.ikebana.ne.jp/
http://www.sogetsu-sf.org/school/school.htm
http://groups.msn.com/AmericanKabukiGirl/flowerarrangement.msnw
http://members.aol.com/TandMark/IKEBANA.TXT
http://www.ikebana.com.au/history/chronotab.htm

zdjęcia:
http://www.beepworld.de/members48/sanguisdraconis/index.htm
http://www.ikebanaconference.ch/work_d.php
http://www.embjapan.dk/spotlight/Ikebana.htm
http://ikebanabyjunko.co.uk/HEFAS.htm
http://www.kadouenshu.com/E.%20hana.html
http://www.euromaier.ch/misho/jiyubana.html
http://www.ikenobo.jp/international/netherlands/
http://www.japan-zone.com/culture/ikebana.shtml
http://www.ohararyu.or.jp/english/classification/curr_index.html

Diagram współzależności układu niebo - człowiek - ziemia jako podstawowa idea kompozycji ikebany

Model trójkąta pionowego ukazujący rozkład trzech głównych linii kompozycyjnych - pionowa shin oraz so i dolna hitae

Model trójkąta poziomego stosowanego przy aranżacjach w naczyniach wiszących

Styl Rikka - aranżacja klasyczna

Styl Rikka Shofutai - aranżacja szkoły Ikenobo

Styl Rikka Shimputai

Styl Nageire ( kwiaty wrzucane)

Styl Cha-bana - aranżacja shin

Styl Shoka

Styl Shoka Shofutai - szkoła Ikenobo

Styl Shoka Shimputai

Styl Moribana (krajobrazowy) - szkoła Ohara

Styl Moribana (spiętrzone kwiaty) - szkoła Wafu

Styl Heika (kaskadowy) - szkoła Ohara

Styl Hana Isho - szkoła Ohara

Styl Jiyubana (wolna aranżacja)

Styl JIyuka

Aranżacja ikebany - szkoła Sobiryu

Aranżacja ikebany aut. Soho Sakai - szkoła Sogetsu

Ikebana wykonana 3.VI.1998r. w zamku Frederiksborg z okazji wizyty cesarza i cesarzowej Japonii w Danii

Share this