Z dziejów japońskiego kalendarza

Według zapisków w japońskich kronikach Nihonshoki (vol.19) w VI wieku na dwór cesarski Yamato został zaproszony mnich z kraju Paekche (jap. Kudara - obecnie Korea) jako ekspert w zakresie astronomii, geografii oraz metody wykonania kalendarza zapożyczonej z Chin. W wyniku tego, w 604r. (12-y rok panowania cesarza Suiko) powstał pierwszy w Japonii kalendarz.

Jednym z bardziej znanych kalendarzy w historycznym jego rozwoju był
kalendarz Guchu -reki opracowany przez Onmyo -ryo (rządowe biuro jurysdyfikacyjne). Używany był aż do okresu Edo w szczególności przez dostojników dworskich także w celu prowadzenia osobistego dziennika na jego wolnych marginesach. Znajdowały się w nim różne określenia związane z porami roku, świętami i wróżbami. Nazwa Guchu -reki wywodziła się z od Reki -chu (kalendarz notes). Zachowany został jeden zwój kalendarza Guchu -reki (Jugo Mansai nikki) z 1413r. z zapisanym na jego drugiej stronie dziennikiem wysokiej rangi (Jusango) mnicha Jugo Mansai (1376 - 1435) ze świątyni Daigoji. Kalendarz ten jest historycznym skarbem narodowym Japonii z uwagi na to, że dziennik dotyczy politycznych spraw związanych z shogunami Ashikaga Yoshimitsu, Ashikaga Yoshomichi i Ashikaga Yoshimasa. Wraz z rozwojem japońskiego alfabetu fonetycznego Kana, ukazało się uproszczone wydanie kalendarza Guchu -reki zapisane kaną. W bibliotece parlamentu znajduje się zwój takiego kalendarza z 1344r. z zapisanym na odwrocie dziennikiem dostojnika dworskiego Nakahara Moromori (Moromori-ki. vol.16). W połowie XIVw. zaczęto drukować kalendarze dla większej liczby użytkowników.

Japoński kalendarz zwany Tai -in -taiyo -reki lub Onmyo -reki był kalendarzem księżycowo - słonecznym, który dopasowywał rok księżycowy zawierający ok. 354 dni (29,5 x 12) do roku słonecznego obejmującego ok. 365 dni przy pomocy dodatkowo wstawionego co 5 lat 13-go miesiąca zwanego Uru -zuki. Zmieniające się co rok krótsze i dłuższe miesiące nazywały się Sho -no -tsuki oraz Dai -no -tsuki. W kalendarzu słoneczno - księżycowym dni, miesiące i lata liczono systemem sześćdziesiętnym (jap. jikkan junishi, w skrócie kanshi). W celu uzyskania 60-u jedenostek czasu, mnożono pięć elementów (drewno, ogień, ziemia, metal, woda) w dwóch aspektach (młodszy brat oraz starszy brat) przez 12-e znaków chińskiego zodiaku (szczur, wół, tygrys, zając, smok, wąż, koń, baran, małpa, kogut, pies i dzik).
Dotychczasowa metoda corocznego sporządzania kalendarza została zmieniona ok. 1865r. przez Shibukawa Harumi i została ogólnie przyjęta jako kalendarz Jokyo. W okresie Edo, poprawki wnoszono kilkakrotnie w związku z rozwojem astronomii na świecie, w wyniku czego powstawały kolejno kalendarze: Horeki (1755), Kansai (1798) oraz Tenpo (1844).
W okresie Edo używano także kalendarzy uproszczonych Ryaku -reki, składanych do małego formatu, podobnie jak dzisiejsze mapy. Rozprowadzane były głównie przez kupców wśród klienteli pod koniec roku jako forma reklamy. W okresie Edo rozpowszechnione były także kalendarze (Daisho) Daisho -reki, w których krótsze (29 dni) i dłuższe miesiące (30 dni) przedstawiano graficznie lub poprzez oryginalne, humorystyczne sentencje. Do długich zaliczano: styczeń, kwiecień, lipiec, wrzesień, październik i grudzień. Do krótkich zaliczano: luty, marzec, maj, czerwiec, sierpień i listopad. Daisho były swoistymi instrukcjmi dla poszczególnych, zróżnicowanych miesięcy. Wielu znanych artystów z okresu Edo wykonywało ilustracje do tego kalendarza. Publikowano kilka jego typów aż do momentu wprowadzenia nowego, zachodniego kalendarza w okresie Meiji.

Kalendarze początkowo były publikowane głównie w Kioto, lecz ze wzrostem na nie popytu, zaczęto je drukować także i w innych regionach Japonii. Jeden ze starych kalendarzy Mashima -reki datowany na koniec XIV w. publikowany był na terenie dzisiejszego miasta Mashima w pref. Shizuoka. W obecnym mieście Ise w pref. Mie, publikowany był przez mnichów ze świątyni Ise kalendarz Ise -reki.
Głównymi użytkownikami kalendarzy byli pierwotnie dworscy urzędnicy i ludzie wykształceni. Dla tych, którzy nie potrafili czytać i pisać publikowano kalendarze obrazkowe takie jak Tayama -reki czy Morioka e -koyomi na terenach współczesnej prefektury Iwate.
W 1872r. (w okresie Meiji 1868 - 1912), zastąpiono dotychczasowy kalendarz słoneczno - księżycowy zachodnią wersją kalendarza gregoriańskiego (guregorioreki) ze stałym podziałem roku na 12 miesięcy. Podstawową jednostką tego kalendarza jest dzień, którego trwanie mierzone jest od północy do północy. Kalendarz ten używany jest do chwili obecnej, jednak wiele słów i wyrażeń użytych w nowym japońskim kalendarzu pochodzi z dotychczasowego, kalendarza księżycowo - słonecznego. Po 1945r. przyjęto naliczanie lat w/g zachodniego systemu, tj. od narodzin Chrystusa. Dla oznaczenia w kalendarzu dnia, miesiąca i roku przyjęte są następujące określenia:
日 (hi), 月 (tsuki), 年 (toshi).
Dla poszczególnych miesięcy przyjęto nazwy pochodzące od liczebników: pierwszy miesiąc, drugi miesiąc etc. z sufiksem - gatsu. Ponadto każdy miesiąc ma swoją tradycyjną, literacką nazwę (ujęto poniżej w nawiasach) będącą najczęściej esencjonalnym odbiciem pory roku a takie nazwy jak yayoi, satsuki czy uzuki pochodzą ze starego kalendarza księżycowego.

* Styczeń 一月 ichigatsu (睦月 mu tsuki)
* Luty 二月 nigatsu (如月 kisaragi lub 衣更着 kinusaragi)
* Marzec 三月 sangatsu (弥生 yayoi)
* Kwiecień 四月 shigatsu (卯月 uzuki)
* Maj 五月 gogatsu (皐月 satsuki)
* Czerwiec 六月 rokugatsu (水無月 mina tsuki lub mina zuki)
* Lipiec 七月 shichigatsu (文月 fumi zuki)
* Sierpień 八月 hachigatsu (葉月 ha zuki)
* Wrzesień 九月 kugatsu (長月 naga tsuki)
* Październik 十月 jugatsu (神無月 kanna zuki lub kamina zuki)
* Listopad 十一月 juichigatsu (霜月 shimo tsuki)
* Grudzień 十二月 junigatsu (師走 shiwasu)

Dni tygodnia mają nazwy:
-------------------------------
* 月曜日 getsuyobi - poniedziałek
* 火曜日 kayobi - wtorek
* 水曜日 suiyobi - środa
* 木曜日 mokuyobi - czwartek
* 金曜日 kinyobi - piątek
* 土曜日 doyobi - sobota
* 日曜日 nichiyobi - niedziela

Poszczególne dni miesiąca mają nazwy:
-----------------------------------------------

1 一日 tsuitachi
2 二日 futsuka
3 三日 mikka
4 四日 yokka
5 五日 itsuka
6 六日 muika
7 七日 nanoka
8 八日 yoka
9 九日 kokonoka
10 十日 toka
11 十一日 juichinichi
12 十二日 juninichi
13 十三日 jusannichi
14 十四日 juyokka
15 十五日 jugonichi
16 十六日 jurokunichi
17 十七日 jushichinichi
18 十八日 juhachinichi
19 十九日 jukunichi
20 二十日 hatsuka (nijunichi)
21 二十一日 nijuichinichi
22 二十二日 nijuninichi
23 二十三日 nijusannichi
24 二十四日 nijuyokka
25 二十五日 nijugonichi
26 二十六日 nijurokunichi
27 二十七日 nijushichinichi
28 二十八日 nijuhachinichi
29 二十九 nijukunichi
30 三十日 sanjunichi
31 三十一日 sanjuichinichi
Ostatni dzień roku (31 grudnia) zwie się 大晦日 omisoka

Państwowe dni świąteczne w nowym kalendarzu japońskim:
---------------------------------------------------------
* 1 stycznia - 元日 Ganjitsu / Święto Nowego Roku (od 1948)
* Drugi poniedziałek stycznia - 成人の日 Seijin no hi / Święto Dojrzałości (od 1999r., ukończenie 20-u lat dawniej obchodzono 15 stycznia)
* 11 lutego - 建国記念の日 Kenkoku kinen no hi / Rocznica Powstania Japonii
* ok.21 marca - 春分の日 Shunbun no hi /Wiosenne Zrównanie Dnia z Nocą (od 1966)
* 29 kwietnia - 緑の日 Midori no hi / Dzień Zieleni (od 1989)
* 3 maja - 憲法記念日 Kenpou kinen bi / Dzień Konstytucji (od 1948)
* 4 maja - Kokumin no kyujitsu / Dzień wolny od pracy (od 1985)
* 5 maja - 子どもの日 Kodomo no hi / Dzień Dziecka (od 1948)
* Trzeci poniedziałek czerwca - 海の日 Umi no hi / Dzień Morza od 2002r. (od 1995r., do 2002. obchodzono 20.VI.)
* Trzeci poniedziałek września - 敬老の日 Keiro no hi / Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych (od 2002r., od 1966 do 2002r. obchodzono 15. IX.)
* 22 września - Kokumin no kyūjitsu / Dzień wolny od pracy (od 2003).
* ok.23 września - 秋分の日 Shuubun no hi /Jesienne Zrównanie Dnia z Nocą (od 1948)
* Drugi poniedziałek października - 体育の日 Taiiku no hi / Dzień Zdrowia i Sportu od 1999r. (od 1966r. do 1999r. obchodzono 10. X.)
* 3 listopada - 文化の日 Bunka no hi / Dzień Kultury (od 1948)
* 23 listopada - 勤労感謝の日 Kinro kansha no hi /Dzień Dziękczynienia za Pracę (od 1948)
* 23 grudnia - 天皇誕生日 Tenno tanjobi / Urodziny Cesarza Akihito (od 1989)

W Japonii ze słowem kalendarz związane są następujące określenia:
- guregorioreki (kalendarz gregoriański)
- inreki (kalendarz księżycowy)
- karenda (kalendarz)
- koyomi (kalendarz almanach)
- koyomikaisei (kalendarz zreformowany)
- kyoukaireki (kalendarz kościelny)
- rekinendo (kalendarz roczny)
- rekigetsu (kalendarz miesięczny)
- rekijitsu (kalendarz dzienny)
- shichiyouhyou (kalendarz)

Pod poniższym adresem można otworzyć kalendarz japoński na dowolny rok (wersja angielska) z wykazem świąt państwowych: http://www.timeanddate.com/calendar/index.html?year=2004&country=26

Kornel Drzewiński

źródła:
http://www.ndl.go.jp/koyomi/e/
http://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_calendar
http://www.yoshinoantiques.com/time.html
http://koyomi.vis.ne.jp/mainindex.htm
http://www2.gol.com/users/stever/calendar.htm
http://www.thejapanesepage.com/holiday.htm

zdjęcia:
http://www.ndl.go.jp/koyomi/e/

Kalendarz Kana - koyomi (Moromori -ki) z 1344r. Na
odwrocie znajduje się dziennik dostojnika dworskiego Nakahara Moromori
/ zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz Guchu -reki z 1413r. Na odwrocie dziennik mnicha Jugo Mansai ze świątyni Daigoji / zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz obrazkowy Tayama -reki z 1802r. / zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz Ise -koyomi z 1820r. (fragment) / zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz kieszonkowy Kaichu - reki z 1820r.

Kalendarz gregoriański Taiyo -reki z 1873 r. / zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz Daisho -reki z 1787r. (portrety mężczyzn reprezentują długie miesiące a kobiece - krótkie) / zbiory biblioteki parlamentu

Kalendarz Daisho -reki z 1862r. (wzór na kimonie ukazuje długości poszczególnych miesięcy) / zbiory biblioteki parlamentu

Share this