Japońska tradycja gry w GO

Ta jedna z najstarszych gier planszowych na świecie, została przywieziona prawdopodobnie przez mnichów buddyjskich około VII w. z Chin do Japonii i otrzymała tu nazwę „Go” (kanji 囲碁). Chiński zapis nazwy tej gry 圍棋 „We-iki” w wolnym tłum. oznacza „Gra planszowa polegająca na otoczeniu (przeciwnika)”. W VIII w. stała się popularna na dworze cesarskim w Japonii.

Z początkiem XIII w. stała się narodową grą, rozpowszechnioną wśród wszystkich warstw społecznych. Świadectwem obyczajów związanych z tą grą jest klasyczne dzieło literatury japońskiej „Genji monogatari” Murasaki Shikibu (ok.973 -1025), a także utwory Monzaemona Chikamatsu i innych autorów. W XVIII w. gra w Go osiągnęła w Japonii społeczny status dorównujący słynnej ceremonii herbaty Cha-no-yu. W grze obowiązywała etykieta związana m.in. z okazywaniem wzajemnego szacunku graczy w czasie gry, właściwym sposobem kładzenia „kamieni” czy rodzajem uroczystego ubioru zawodników biorących udział w grze. Najstarszy w Japonii go-ban (stolik z planszą do gry) zwany mokuga shitan kikyoku 木画紫檀碁局 もくがしたんのききょく znajduje się w skarbcu Shoso-in w jednym z budynków świątyni Todaiji w Nara. Goban ten, datowany na VII w., był prezentem ówczesnego króla kraju Kudara (obec. Korea) dla dostojnika japońskiego dworu cesarskiego - Fujiwara no Kamatari (614- 669). Wykonano go z drewna sandałowego i posiada wymiary 49x48,8x12,7cm. Dekorowano go intarsją z kości słoniowej.

Honinbo Sansa 本因坊算砂 (1559 -1623) uważany był za najlepszego japońskiego gracza Go na przeł. XVI i XVIIw. Honinbo - było pierwotnie nazwą mnisiej celi w świątyni Jakkoji w Kioto gdzie praktykował kapłan buddyjski Nikkai, który przyjął później buddyjskie imię Sansa.
Honinbo Sansa założył akademię Go (szkoła Honinbo), która reprezentowała bardzo wysoki poziom gry w okresie Edo. Wśród jego uczniów byli także Oda Nobunaga i Toyotomi Hideyoshi. W tym samym czasie powstało kilka innych konkurencyjnych szkół. W związku z upadkiem shogunatu Tokugawy w 1868r, rząd wstrzymał swoje dalsze wsparcie dla akademii Go. Tytuł „Honinbo” jaki nosił przełożony szkoły, przekazywany był przez niego wybranej osobie aż do XXw. Ostatnim jego posiadaczem był Shusai, który po zakończeniu kariery zawodniczej w 1939r. przekazał go Japońskiemu Stowarzyszeniu Go (Nihon-Ki-in). Współcześnie, dla uhonorowania „szkoły Honinbo“, której gracze konsekwentnie dominowali wsród innych japońskich szkół Go, jedną z najbardziej prestiżowych rozgrywek Go nazwano turniejem „Honinbo“. Wśród najbardziej znanych mistrzów Go w przeszłości można wymienić Honinbo Dosaku (1645 -1702), Honinbo Shusaku (1829 -1862) oraz Honinbo Shusai - 21-y „Honinbo” (1874 -1940) nazywany był przydomkiem Fuhai-no-meijin „Niepokonany Mistrz”. Nie przegrał ani jednego pojedynku poza ostatnią partią pożegnalną w 1939r.

W Japonii oraz w innych krajach świata odbywają się corocznie mistrzostwa amatorów gry w Go. W 1958r. odbyły się I Mistrzstwa Europy w Go, a w 1979r. w Tokio - pierwsze Amatorskie mistrzostwa Świata. Do gry użyty bywa tradycyjny zestaw do gry go-ban wykonany z drewna morwy, paulowni lub cedru z „kamieniami” w pojemnikach. Często, przy większej liczbie grających, na zwykłych stołach ułożone są drewniane plansze o 19 liniach poziomych i 19 pionowych. Rzędy poziome są ponumerowane od 1 - 19, a rzędy pionowe mają oznaczenia literami od A do T (bez litery J). Pola na planszy są prostokątne o wym. 22x24 mm. Do gry potrzeba 181 „kamieni” czarnych i 180 białych. Do gry na szachownicy potrzeba 41 „kamieni” czarnych i 40 białych. „Kamienie” sporządzone w/g wzorca Nihon-Ki-in mają formę spłaszczonych soczewek o średnicy 22 mm i wysokości 7 mm. Ustawia się je na skrzyżowaniach linii. Wszystkie skrzyżowania są równoważne. Celem gry jest zdobycie jak największego terytorium. Obszar zdobyty stanowią wolne pola otoczone szczelnie własnymi „kamieniami”. Wygrywa ten, kto zdobędzie większe terytorium ponosząc przy tym jak najmniejsze straty w „kamieniach”. Aby rozpocząć partię w Go, konieczne jest wcześniejsze poznanie podstawowych zasad i określeń stosowanych w tej grze.

Więcej informacji na temat zasad gry Go (wraz z przykładami rozgrywek mistrzów japońskich):

http://www.yomiuri.co.jp/igo_e/index.htm
http://www.yomiuri.co.jp/kisei-e/index.htm

Japońskie Stowarzyszenie Go (Nihon Ki-in) z siedzibą w Tokio:

http://www.nihonkiin.or.jp/index-e.htm

Pod poniższym adresem można zagrać z komputerem

http://www10.plala.or.jp/koten/Html/saiko.html

Wśród aktualnie dostępnych programów komputerowych można wymienić:
* Go++
http://www.goplusplus.com
* Many Faces
http://www.smart-games.com/manyfaces.html
* GNU Go
http://www.gnu.org/software/gnugo
* Smart Go
http://www.smartgo.com/

W Polsce gra znana jest mniej więcej od 1971 roku, kiedy ukazał się „Przewodnik gier” Lecha Pijanowskiego. W 1983r. powstało Polskie Stowarzyszenie Go z siedzibą w Warszawie.
zob: http://go.art.pl
W 2004r. ukazala się książka "Meijin - mistrz go.", Kawabata Yasunari (laureat literackiej nagrody Nobla).
Wyd.: Elay Sławomir Piela, Bielsko-Biała, 2004
(Jest to pierwsze polskie wydanie tej pozycji, uzupełniające o kolejny tytuł dorobek Kawabaty. Tłumacznie wykonał światowej klasy japonista prof. Henryk Lipszyc. Wydanie to wspierane jest przez przez Takashima Foundation).

Kornel Drzewiński

źródła:
* Kawabata Yasunari "Meijin - mistrz go."
Wyd.: Elay Sławomir Piela, Bielsko-Biała, 2004
* Andrzej Brodziak, Gra w Go, Młodz. Agencja Wyd., W-wa 1988

http://en.wikipedia.org/wiki/Honinbo_Sansa
http://www.well.com/user/mmcadams/gointro.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Go_%28board_game%29
http://jhubert.club.fr/Go/Goban/Goban.htm

zdjęcia:
http://jhubert.club.fr/Go/Goban/Goban.htm
http://go.yenching.edu.hk/chhis.htm

Go-ban Mokuga Shitan Kikyoku ze skarbca Shoso-in w świątyni Todaiji w Nara

Kamienie do gry w Go ze skarbca Shoso-in w Nara

Kamienie do gry w Go ze skarbca Shoso-in w Nara (detal)

Pojemnik na kamienie ze skabca Shoso-in w Nara

Go-ban Honinbo Sansa (1559 -1623) ze świątyni Jakkoji w Kioto

Go-ban Honinbo Meijin Dosaku (1645 -1702) ze świątyni Jakkoji w Kioto

Go-ban Honinbo Shusaku (1829 -1863)

Go-ban użyty do rozgrywki partii Go pomiędzy Tokugawą Ieyasu (1543-1616) a Toyotomi Hideyoshi (1536 - 1598). Na pojemniku z lewej strony –emblemat Tokugawy

Drzeworyt z 1853r.

Gra w Go - drzeworyt japoński

Współczesny go-ban do gry w Go

Plansza do gry

Share this