Shakuhachi - tradycyjny japoński flet prosty

SHAKUHACHI - to bambusowy flet prosty, który przybył do Japonii z Chin prawdopodobnie w VI wieku. W japońskim skarbcu Shoso-in w Nara przechowywane są trzy flety shakuhachi (zob. poz. Inwent. 43, 44 i 44) z okresu panowania cesarza Shomu (724 -749). Używano ich w tym okresie do uroczystej muzyki Gagaku w obrzędach buddyjskich oraz ceremoniach dworskich. Muzyka Gagaku opierała się na uznaniu określonej (m.in. filozoficznej) roli każdego z poszczególnych pięciu dźwięków w pentatonicznej skali. W XIII wieku wieku flet ten zyskał znaczną popularność dzięki wędrownej sekcie buddyjskiej zen Fuke założonej przez Shinchi Kakushina (1207-1298).

Gra na shakuhachi traktowana była jako forma medytacji (suizen) a tworzone melodie zwano „Honkyoku”. Mnichów sekty Fuke nazywano początkowo „Komoso” (mnisi - słomiana mata) a po 1600 r. stosowano określenie „Komuso” (mnisi pustki). W oresie Edo (1603- 1868) mnich komuso Kurosawa Kinko (1710 -1771) swoimi kompozycjami stworzył styl muzyki zwany „Fuke Shakuhachi” a w podczas podróży po buddyjskich świątyniach zebrał i skompilował 36 utworów, które stały się repertuarem szkoły Kinko Ryu i znajdują się w zbiorze „Kinko Ryu Honkyoku”.*
Nazwa fletu „shakuhachi“ oznacza „1,8 stopy“ i składa się z dwóch słów: shaku, które oznacza długość jednej stopy (ok. 30,3 cm) oraz słowa (hachi), które oznacza tutaj osiem dziesiątych stopy. Oprócz klasycznej długości 1,8 „shaku-hachi” (ok. 54,5 cm) występują także inne długości tego fletu od 1,3 do 3,2 shaku mające znaczący wpływ na barwę dźwięku. Flet shakuhachi prawie zawsze robiony był z dwóch części z łączeniem w połowie jego długości - zrobiony z jednego kawałka bambusa nazywał się „nobe” (cały). Jego cechą charakterystyczną jest ustnik (utaguchi) znajdujący się na jednym z końców bambusowej rurki (średnicy 4-5 cm) a nie z boku jak przy fletach poprzecznych typu yokobue. Początkowo, w okresie Nara (710 - 794), flet oparty był na skali pentatonicznej i posiadał pięć otworów z frontu i jeden z tyłu dla kciuka a jego długość wynosiła 33,3 cm. W okresie Muromachi (1338- 1573) stała się popularna zmodyfikowana wersja fletu z czterema otworami z frontu i jednym z tyłu zwana „hitoyogiri” ale dopiero w okresie Edo (1603 - 1868) flet shakuhachi uzyskał swą klasyczną formę i używany był także przez wolnych artystów nie związanych z buddyzmem. Shakuhachi wykonywany był z bambusa odciętego przy korzeniu, stąd charakterystyczne wygięcia i zgrubienia dolnego końca fletu.

Wśród cenionych dawnych i współczesnych producentów fletów shakuhachi można wymienić Masami Kurita (z Hamamatsu, Shizuoka), Notomi Judo, Iida Sesshu, Inoue Shigemi, Yamamoto Hozan, Yokoyama Katsuya, Yokoyama Ranpo, Yokoyama Koson, Furuya Teruo, Kakizakai Kaoru oraz Matama Kazushi.

Do podstawowych rodzajów muzyki shakuhachi należą:
- Honkyoku (muzyka tradycyjna, solo).
- Sankyoku (shakuhachi z koto i shamisenem).
Od czasu powstania pierwszej szkoły shakuhachi Kinko Ryu założonej przez Kurosawa Kinko (1710 -1771) powstało wiele innych znanych szkół „Honkyoku”, do których należy zaliczyć: Seien Ryu (ok. 1880 r.), Tozan Ryu (1896 r.), Myoan Ryu, Myoan Shinpo Ryu, Nezasa Ha, Myoan Taizan Ha, Ueda Ryu (1917 r.), Chikuho Ryu (1917 r.), Dokyoku (1950 r.), Fudaiji, Ichigetsuji, Itchoken, Kokutaiji, Kyushu Kei, Oshu Kei Rinseiken i Ryogenji. W stylu „Sankyoku” powstały szkoły Ikuta Ryu założona przez Ikuta Kengyo (1656 -1715) oraz Yamada Ryu założona przez Yamada Kengyo (1757-1817). Współcześnie shakuhachi cieszy się wielką popularnością towarzysząc innym instrumentom w orkiestrach na całym świecie, używa się go w muzyce filmowej i innych aranżacjach muzycznych zwłaczcza o charakterze zen.

W Japonii grą na shakuhachi aż do XX wieku zajmowali się wyłącznie mężczyźni. Wśród znanych japońskich mistrzów i nauczycieli gry na shakuhachi można wymienić:
Aoki Reibo I (1890-1955)
Aoki Reibo II (ur.1935) http://www.page.sannet.ne.jp/show2/
Aoki Shoji (ur.1965)
Araki Kodo II (1823-1908)
Araki Kodo III (1879-1935)
Araki Kodo IV (1901-1943)
Araki Kodo V (ur1938 )
Fujiwara Dozan
Fujiyoshi Etsuzan ( ur. 1937)
Fukuda Teruhisa
Furuya Teruo (ur.1949)
Hoshida Ichizan I (1894-1968)
Hoshida Ichizan II
Ikeda Seizan I
Ikeda Seizan II
Inoue Shigemi (zm. 1952)
Inoue Shigeshi (ur.1952)
Ishigaki Seizan
Ishikawa Toshimitsu http://shaku8-ishikawa.com/eprofile.htm
Iwamoto Yoshika (ur. 1945)
Iwami Baikyoku V (ur.1923)
Jin Nyodo (1891-1966)
Jinbo Masanosuke (1841-1914)
Kakizakai Kaoru 柿堺 香 (ur.1959)
Kawamura Taizan 川村 泰山
Kawase Junsuke I 初世 川瀬 順輔 (1870-1957)
Kawase Junsuke II 二世 川瀬 順輔 (1906-1977)
Kawase Junsuke III 三世 川瀬 順輔 (ur.1936)
Kimura Yusai 木村 友斎 (1896 - )
Kitahara Kozan II 二世 北原 篁山 (ur.1925)
Kurahashi Yodo 倉橋 容堂 (1909-1980)
Kurahashi Yoshio (ur.1949) http://mujuan.home.mindspring.com
Kurosawa Kinko I 初世 黒沢 琴古 (1710-1771)
Kurosawa Kinko II 二世 黒沢 琴古 (1747-1811)
Kurosawa Kinko III 三世 黒沢 琴古 (1772-1816)
Kurosawa Kinko IV 四世 黒沢 琴古 (zm.1860)
Masagaki Koshin 正垣 古真
Matama Kazushi 真玉 和司
Matsumura Homei 松村 蓬盟
Matsushita Shunzan (urodzona 1967)
Mitsuhashi Kifu 三橋 貴風 (ur. 1950)
Miura Kindo 三浦 琴童 (1875-1940)
Miyagi Ikkan 宮地 一関
Miyata Kohachiro 宮田 耕八朗
Miyoshi Genzan
Mizuno Kohmei 水野 香盟
Nakamura Akikazu 中村 明一
Nakao Tozan 中尾 都山 (1876-1956)
Nishimura Koku 西村 虚空 (1915-2002)
Notomi Judo I 初世 納富 寿童 (1895-1975)
Notomi Judo II 二世 納富 寿童 (ur.1929)
Okamoto Chikugai 岡本 竹外 (1915-2000)
Sakaguchi Teishin 坂口 鉄心
Sakai Chikuho I 初世 酒井 竹保 (1982- 1985)
Sakai Chikuho II 二世 酒井 竹保 (1933-1992)
Sakai Shodo 酒井 松道 (ur.1940)
Seki Ichiro 関 一郎
Seki Wado 関 和童
Sekino Hideo (flet komuso)
Shimabara Hanzan 島原 帆山 (1901-2001)
Shimabara Kanzan 島原 寛山 (zm.1995)
Simura Zenpo
Sogawa Kinya
Sugawara Kuniyoshi 菅原久仁義 (ur.1955)
Tajima Tadashi 田嶋 直士 (ur.1942)
Takahashi Ryudo 高橋 龍童 (ur.1937)
Takemura Komei 竹村 時
Tanaka Komei 田中 康盟
Taniguchi Yoshinobu (ur.1947)
Tanikita Muchiku 谷北 無竹 (1875-1957)
Tokumaru Jumei 徳丸 十盟 (ur.1949)
Tokuyama Takashi 徳山 隆
Torii Kyomudo 鳥井 虚霧洞 (1882-1970)
Tsurugi Kodo 釼 光道 ( ur.1957)
Tsurugi Kyomudo 釼 虚霧洞 (ur.1926)
Ueda Hodo 上田 芳憧 (ur.1892)
Uehara Kyodo 上原 虚洞 (1848-1913)
Watanabe Kofu 渡辺 浩風
Watazumi Doso Roshi 海童 道祖 老師 (1911-1992)
Yamada Nyodo I 初世 山田 如童
Yamaguchi Goro 山口 五郎 (1933 -1999)
Yamaguchi Shiro 山口 四郎 (1885-1963)
Yamakawa Naoharu 山川 直春
Yamamoto Hozan 山本 邦山 (ur.1938)
Yashita Isamu 矢下 勇
Yokoyama Katsuya 横山 勝也 (ur.1934)
Yokoyama Ranpo 横山 蘭畝
Yoshida Itcho 吉田 一調 (1812-1881)
Yoshida Seifu 吉田 晴風 (1891-1950)
Yoshimura Fuan - Soshin 芳村 宗心 (1905-1998)
Yoshizawa Masakazu http://kokingumi.com/YoshiIndex.htm
Zenyoji Keisuke 善養寺恵介 (ur.1964)

Wśród zachodnich mistrzów shakuhachi znani są:
John Singer, Ronnie Nyogetsu Seldin, Dr Riley K Lee, Michael Gould, Jeff Cairns, Horatio Curti, Graham Ranft, Dawid Wheeler oraz James Nyoraku. Międzynarodowe Towarzystwo Shakuhachi (International Shakuhachi Society) jest światowym forum skupiającym miłośników japońskiego fletu bambusowego. Obecnie jego prezesem jest Ronald Nelson, który uczył się gry na shakuhachi u Johna Singera. Adres Towarzystwa: http://www.komuso.com/index.html

* „Kinko Ryu Honkyoku“ zawiera 36 następujących utworów:
1. HIFUMI HACHIGAESHI NO SHIRABE
2. KOTOBUKI NO SHIRABE
3. TAKI OTOSHI NO KYOKU
4. AKITA SUGAGAKI
5. KORO SUGAGAKI
6. KYUSHU REIBO
7. SHIZU NO KYOKU
8. KYO REIBO
9. MUKAIJI REIBO
10. a) KOKU REIBO
b) KOKU REIBO (IKKAN RYU)
11. BANSHIKI CHO
12. SHIN KYOREI
13. KIN SAN KYOREI
14. YOSHIYA REIBO
15. YUGURE NO KYOKU
16. SAKAI JISHI
17. UCHIKAE KYOREI
18. IGUSA REIBO
19. IZU REIBO
20. REIBO NAGASHI
21. SOKAKU REIBO
22. SANYA SUGAGAKI
23. SHIMOTSUKE KYOREI
24. MEGURO JISHI
25. GINRYU KOKU
26. SAYAMA SUGAGAKI
27. SAGARIHA NO KYOKU
28. NAMIMA REIBO
29. SHIKA NO TONEH
30. HOSHOSU
31. AKEBONO NO SHIRABE
32. AKEBONO SUGAGAKI
33. ASHI NO SHIRABE
34. KOTOJI NO KYOKU
35. KINUTA SUGOMORI
36. TSUKI NO KYOKU

Kornel Drzewiński

Źródła:
http://en.wikipedia.org/wiki/Shakuhachi
http://www.komuso.com/
http://www.shakuhachi.com/
http://www.kikuday.com/
http://www.zenflute.com/
http://www.bamboo-in.com/about-us/articles.htm
http://www2.hawaii.edu/~scasano/index.html
http://www.rileylee.net/
http://www.asahi-net.or.jp/~dl1s-ymgc/tsukur-e.htm
http://www3.ocn.ne.jp/~shaku100/bam.html
http://www.asahi-net.or.jp/~dl1s-ymgc/index-e.htm
http://www.navaching.com/shaku/shakuindex.html
http://www.mejiro-jp.com/eng/e_shaku_faq.html

Zdjęcia:
http://www.komuso.com/
http://reibo.org/Kouson_1.8/
http://www.shakuhachi.com/Q-Origins%26History.html
http://www.jcollector.com/cgi-bin/search1.cgi
http://www.zenflute.com/

Flety shakuhachi z okresu Edo i Meiji z kolekcji Johna Singera

Flet shakuhachi z ok. 1910 r. z sygnaturą „Myoan”

Sygnatura „Myoan”

Ustnik fletu z ok. 1910 r.

Złącze fletu z ok. 1910 r.

Końcówka fletu z ok. 1910 r.

Flety shakuhachi pochodzące z Kiusiu

Mnisi „Komuso” grający na shakuhachi

Portret Aoki Reibo I (1890 - 1955) z fletem shakuhachi

Tokuyama Takashi wśród kolekcji fletów shakuhachi

Share this