Tradycyjne parasole japońskie

Zanim pojawiły się w Japonii parasole, noszono na głowach rodzaj stożkowego kapelusza o srednicy od 40 do 54 cm - zróżnicowanego (w kształcie, wielkości i kolorze) dla mężczyzn i kobiet oraz różnych warstw społecznych, a także rodzaj przeciwdeszczowej narzutki „mino” ze słomy ryżowej. Między innymi: rolnicy nosili nakrycia zwane „suge-gasa”, wojownicy „ronin-gasa”, mnisi buddyjsy używali „takuhatsu-gasa” a mężczyźni z miast zakładali na głowę „chonin-gasa”.

Początkowo, w okresie Heian (794 -1185), papier na pokrycie parasoli produkowano w Japonii z konopii oraz stosowano jedwab podobnie jak w Chinach. Parasole te, w kolorze czerwieni były używane wyłącznie przez do-stojników dworskich a białe przez członków klasy samurajów. Papierowe parasole zaczęto wytwarzać dla szerszego ogółu dopiero w okresie Edo (1603 - 1868), a szczególną popularność uzyskały w okresie Meiji (1868 - 1912) i Taisho (1912 - 1926). W mieście Gifu (dystr. Kano) już w VI w. produkowano papier „mino-washi” a nad rzeką Kiso rosły wysokiej jakości bambusy. W XVIII w. powstało w Kanazawa ponad sto warsztatów, które stanowiły główne centrum produkcji parasoli. Na początku XX wieku, w szczytowym okresie produkcji, wytwarzano ponad milion parasoli wa-gasa w ciągu roku. Po roku 1950-tym pojawiły się w Japonii niedrogie parasolki (z metalu i sztucznego materiału) z Europy i dotychczasowy popyt na parasole pokryte papierem szybko zmalał. Obecnie w lokalnych warsztatach powstaje rocznie tylko kilkadziesiąt tysięcy parasoli.

Tradycyjne parasole japońskie wytwarzane są z naturalnych materiałów i potrzeba kilku miesięcy pracy i doświadczenia rzemieślników, aby różnorodne procesy na około stu etapach jego produkcji, scalić mistrzosko w całość. Rzemieślnicy stosują w produkcji parasoli gatunek bambusa zwany „moso” oraz włókna zwane „kozo” z drzew morwy, które rosną w okolicach Kanazawy. Struktura wodoodpornego papieru na parasole janome-gasa zawiera w sobie mocne włókna „kozo” oraz komponenty z roślin oleistych (m.in. olej sezamowy). Bambusowa konstrukcja parasola składa się z 48-u pręcików i szprych, które wraz z pokryciem barwione są na odpowiednie kolory techniką zwaną „kagari”. Papier potem jest fałdowany i pokrywany lakierem „urushi” pozyskiwanym z krzewów znanych jako sumak (urushi). W końcowej fazie produkcji, powierzchnia parasola i wewnętrzna konstrukcja dekorowana jest czasami różnymi wzorami a bambusowa rączka oplatana jest rattanem. Parasole z warsztatów w Kanazawa dostosowane są do lokalnych ostrych wiatrów i mają mocniejszą konstrukcję bambusową w porównaniu do parasoli z innych rejonów Japonii. Centrum każdego parasola wzmocnione jest czterema warstwami japońskiego papieru a jego obrzeże - podwójnie lub potrójnie.
Istnieją cztery podstawowe rodzaje japońskich parasoli: janome-gasa (przeciwdesz-czowe), buyo-gasa ( przeciwsłoneczne z papieru lub jedwabiu) używane podczas trady-cyjnego tańca Nihon-buyo, duże parasole nodate-gasa o średnicy od 140 do 200 cm używane podczas ceremonii herbaty na otwartej przestrzeni oraz przy uroczystościach świątynnych. Do powszechnego, codziennego użytku służą parasolki ban-gasa z grubego, wodoodpornego, mocnego papieru. Małe, kolorowe parasolki buyo-gasa (średnica 84 cm) używane są obecnie podczas tradycyjnych tanecznych festiwali*, w teatrze, podczas okolicznościowych ceremonii i rytuałów, etc. Współcześnie produkowane są także wielkie parasole ogrodowe, wykorzystywane przy różnorodnych uroczystościach i spotkaniach, wykonane z bambusa z pokryciem z półprzeźroczystego papieru ryżowego. Ich pionowa bambusowa tyczka, w zależności od wysokości parasola (od 167 do 250 cm), może składać się z kilku części. Wśród znanych tradycyjnych warsztatów istniejących od kilku po-koleń można wymienić: „Kyo-Wagasa Hiyoshi-ya” w Kioto, Fujisawa Shoten w Gifu czy warsztat w Kita gun, Uchiko Cho w pref. Ehime.
* Yodoe wagasa (Japońskie tradycyjne parasole) festiwal: 3 -go listopada w Choumin taiikukan i Yodoe-cho


Kornel Drzewiński

Źródła:
http://www.wa-wa.jp/column.php/aID/26/language/en
http://shofu.pref.ishikawa.jp/shofu/intro_e/HTML/H_S52301.html
http://www.kyoto-presents.com/umbrella.html
http://web-japan.org/atlas/crafts/cra16.html
http://www.b-zenjapan.com/07/bzj03.phtml?shop_id=20
http://www.wagasa.com/
http://www.origami.as/Info/washi.php
http://www.iedashikou.com/E_handmade_washi.html
http://www.kirsche.co.jp/english/bunka/wa-gasa.html

Zdjęcia:
http://www.iz2.or.jp/english/fukusyoku/kosode/39.htm
http://www.shibuihome.com/page147.html
http://www.art-antiques.ch/exhibitions/2004/Masterpieces_of_Japanese_Pho...
http://www.pref.ehime.jp/izanai/daterFiles/taiken/dater_wagasa.html
http://shofu.pref.ishikawa.jp/shofu/jouka/english/2000/text2020.html
http://www.page.sannet.ne.jp/cahier/ion/ayako/ayako.htm
http://www.wagasa.co.jp/bangasa.html
http://www.wagasa.co.jp/English/buyou1.eng.htm
http://muromachi-style.jp/indexe.html
http://www.shop-japan.co.jp/english-boku/warring5-s.htm
http://www.jaccc.org/march.htm#top
http://www.metmuseum.org/toah/hd/ukiy/ho_JP2453.htm

Rolnik z kapeluszem „suge- gasa”

Pelerynka „mino” ze słomy ryżowej

Producent parasoli na zdjęciu Kusakabe Kimbei z 1880 r.

Współczesny tradycyjny warsztat parasolniczy w Kita-gun Uchiko Cho (pref. Ehime)

Parasol typu janome-gasa z okresu Genroku (1688 -1704)

Parasol typu ban-gasa z okresu Edo (1603 -1868)

Parasol typu ban-gasa samuraja (średnica 130 cm, długość 73 cm)

Parasol typu nodate-gasa

Parasolki typu buyo-gasa z jedwabiu

Parasolka buyo-gasa użyta podczas tańca Nihon-buyo

Wewnętrzna bambusowa konstrukcja japońskiego parasola tradycyjnego

Widok parasoli po złożeniu

Para zakochanych pod parasolem w czasie śnieżnej zawiei na ukiyo-e Suzuki Harunobu z ok. 1769 r.

Share this