Japoński system edukacyjny

W Japonii w czasach feudalnych magnaci zakładali szkoły dla dzieci ze stanu rycerskiego a gminy wiejskie prowadziły szkoły dla dzieci z rodów kupieckich i rolniczych. Terakoya - była pewnym typem szkoły prywatnej w miastach, gdzie nauczano w owych czasach pisania, czytania i arytmetyki dzieci z ludu. Kiedy Japonia otworzyła swoje granice w 1868r., jedym z ważniejszych priorytetów rządowych w okresie Meiji było przyjęcie zachodnich standardów ( głównie niemieckich oraz francuskich) w nauce i edukacji. W 1872r. został wprowadzony nowy, ogólnokrajowy system oświaty. Powstały wówczas państwowe szkoły podstawowe i średnie. W 1886r. wprowadzono w Japonii obowiązek nauki szkolnej przez 3 lub 4-y lata a w 1900r. - powszechne, obowiązkowe i bezpłatne nauczanie, przedłużone w 1908r. do 6-u lat. Po drugiej wojnie światowej wszystkie dzieci w wieku od 6-u do 15 lat objęte są obowiązkiem szkolnym przez okres 9-u lat.

Strukturę organizacyjną i zasady obecnego systemu oświatowego regulują dwie ustawy z 1947 roku - „Podstawowa ustawa o oświacie“ oraz „Ustawa o szkolnictwie“. Ustawy te m.in. zabraniają wszelkiej dyskryminacji oraz jakichkolwiek powiązań między oświatą i partiami politycznymi czy religią. Szkoły stały się koedukacyjne. System nauczania jest 5-o etapowy;
* przedszkole - wiek od 3 - 6 lat (pobyt trwa od 1 roku do 3 lat)
* szkoła podstawowa - wiek od 6 - 12 lat (nauka trwa 6 lat)
* szkoła średnia niższego st. - od 12 - 15 lat (nauka trwa 3 lata)
* szkoła średnia wyższego st. - od 15 - 18 lat (nauka trwa 3 lata)
* uniwersytet - (nauka trwa 4 lata), szkoły półwyższe (2 - 3 lata)
Około 3/4 liczby uczniów szkół średnich wyższego stopnia uczęszcza do szkół średnich ogólnokształcących a pozostali są w specjalistycznych średnich szkołach zawodowych. Około 45% absolwentów szkół średnich kontynuuje naukę w college u lub na uniwersytecie*, niektórzy wybierają college niższego stopnia lub college techniczny. Oprócz tych szkół istnieją w Japonii specjalne szkoły dla niewidomych, szkoły dla głuchych, szkoły dla upośledzonych, wyższe szkoły techniczne i inne. W 1985 roku otwarto Uniwersytet Radiowo - Telewizyjny dla dorosłych pragnących pogłębić swoją wiedzę. Poza państwowymi szkołami, naukę na wszystkich stopniach oferują szkoły prywatne (w szczególności na szczeblu przedszkolnym i uniwersyteckim). W 1994 r. aż 80% dzieci z przedszkoli, 30% uczniów ze szkół średnich wyższego st. i 73% studentów uniwersyteckich uczęszczało do placówek prywatnych.
Przyjęcia do prawie wszystkich szkół średnich niższego i wyższego stopnia oraz do uniwersytetu następują po zdaniu egzaminu opracowanego w formie testu. Ze względu na duży stopień trudności tych egzaminów, wielu uczniów w weekendy lub wieczorem w inne dni tygodnia chodzi na dodatkowe lekcje do specjalnych szkół korepetycyjnych (juku lub yobiko).
Każda szkoła opracowuje własny program nauczania w oparciu o „Ramowy program nauczania“ opracowany przez Ministerstwo Edukacji.
Rola Ministerstwa Edukacji** sprowadza się do działalności koordynacyjnej. Budżety szkolne, programy nauczania, obsada nauczycielska i nadzór nad szkołami podstawowymi i średnimi niższego stopnia jest w gestii miejscowych wydzałów oświaty.
W 1987r. został opracowany raport Krajowej Rady do spraw Reformy Szkolnictwa, który zalecił:
1. wprowadzenie bardziej urozmaiconego zakresu przedmiotów w szkołach średnich niższego i wyższego stopnia,
2. rewizję systemu egzaminów wstępnych na uniwersytety w sposób pozwalający każdej uczelni na wprowadzenie własnych testów,
3. zwiększenie możliwości kształcenia dla osób nie uczęszczających do szkół,
4. udoskonalenie systemu przyjmowania studentów zagranicznych.

Rok szkolny w Japonii rozpoczyna się w kwietniu a kończy w marcu. Uczniowie mają kilkutygodniowe wakacje letnie i dwutygodniowe ferie w okresie noworocznym. Przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego są dwa tygodnie przerwy. Zajęcia w szkole do 2002r. trwały przez 6 dni w tygodniu z tym, że każda druga i czwarta sobota miesiąca (od 1995r.) była wolna. Obecnie wszystkie soboty są wolne. Lekcje trwają od godz. 8.30 do ok.15.30. Od godz. 12.30 do 13.25 jest przerwa na posiłek. Klasy w szkołach podstawowych mogą liczyć nawet do 40-u ucznów. Klasy z kolei podzielone są na grupy. Poszczególne grupy codziennie mają dyżury w sprzątaniu pomieszczeń klasowych, korytarzy, toalet i innych pomieszczeń szkolnych. Wielu uczniów po południu uczęszcza na zajęcia pozalekcyjne zwiazane ze sportem lub innymi zainteresowaniami. Prawie wszystkie dzieci uczą się języka angielskiego. Tygodniowy rozkład zajęć w szkole średniej niższego szczebla obejmuje takie przedmioty jak: etyka, język japoński, język angielski, nauka o społeczeństwie, matematyka, nauki przyrodnicze, muzyka, sztuki piękne, wychowanie fizyczne oraz gospodarstwo domowe i prowadzenie domu.
Tradycyjnym strojem japońskiego ucznia ze szkół średnich jest czarny (w niektórych szkołach granatowy) mundurek zwany gaku –ran, ze stojącym kołnierzykiem i mosiężnymi guzikami. Mundurki dziewcząt tradycyjnie są granatowe z plisowanymi spódniczkami i tzw. kołnierzem marynarskim. Styl dziewczęcego ubioru (sera fuku, seifuku) nawiązuje do ubioru marynarzy z XIXw. a chłopięce mundurki są w stylu „militarnym“. Współczesne mundurki szkolne są wygodniejsze i bardzej atrakcyjne od tradycyjnycyh oraz mają zróżnnicowany fason zimowy i letni. Dzieci z przedszkola i szkół podstawowych mogą nosić jaskrawe czapeczki aby były widoczne dla kierowców.
Według japońskich danych statystycznych na dzień 1.VII. 2004 roku w Japonii było 5,76 mln dzieci w wieku od 0 - 4 lat, 5,96 mln w wieku od 5 - 9 lat, 6,06 mln w wieku od 10 - 14 lat oraz 6,85 mln w wieku od 15 - 19 lat na łączną liczbę ludności 127,61 mln.***

Za kształt japońskiej polityki stypendialnej odpowiada Ministerstwo Edukacji, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii (jap.: Mombukagakusho. Poza pokrywaniem kosztów nauki i utrzymania stypendystów, Monbukagakusho zapewnia im również bilety lotnicze (jeden bilet w obie strony na okres studiów), zwrot 80% kosztów leczenia oraz 25.000 JPY dodatku w pierwszym miesiącu po przybyciu do Japonii. Poza finansowanymi z budżetu państwa stypendiami Mombukagakusho istnieją także stypendia sponsorowane przez 175 fundacji prywatnych, 35 lokalnych organizacji wymiany międzynarodowej oraz 25 urzędów prefekturalnych i miejskich.
Podanie o uzyskanie stypendium rządowego tj. Ministerstwa Edukacji, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii (jap. Monbukagakusho, ang. MEXT) należy złożyć w Ambasadzie Japonii lub bezpośrednio w wybranej uczelni japońskiej.
Szczegółowe i aktualne informacje dot. stypendiów i innych form pomocy finansowej dla studentów zagranicznych (w tym stypendiów oferowanych przez samorządy lokalne, oraz fundacje i uczelnie prywatne) można uzyskać za pośrednictwem Japońskiego Stowarzyszenia Edukacji Międzynarodowej (jap. Nippon Kokusai-kyoiku-kyokai); ang. Association of International Education, Japan (AIEJ). http://www.aiej.or.jp/

* Alfabetyczny spis japońskich uniwersytetów w różnych miastach znajduje się pod adresem:
http://camp.ff.tku.ac.jp/TOOL-BOX/JapanUNIV/JUindexABC.html

Kornel Drzewiński

źródła:
Współczesna Japonia; Międzynarodowe Towarzystwo Oświatowe, Tokio, wyd. w Polsce 1989

** http://www.mext.go.jp/
*** http://www.stat.go.jp/english/index.htm
http://www.japan-guide.com/e/e2150.html
http://park.org/Japan/TokyoNet/aip/HOT/EDUCATION/japan.html
http://joyjobs.com/demo/vacancies.htm
http://202.221.217.59/print/features/media2004/fd20040328pb.htm

zdjęcia:
http://www.bransonbands.com/japan/photo_page_30.htm
http://www.s3design.com/Japan_WEBSHOW/pages/School%20Girls1.htm
http://www.dawson.k12.ga.us/HS/dchs_trammel_japan.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Japanese_school_uniform
http://www.aichi-shigaku.gr.jp/h_school3/h_fuji/h_fiji.htm
http://www.ohka.ac.jp/seifuku.html
http://www.m-fukumura.co.jp/sc_unif.htm
http://www.mext.go.jp/english/news/2000/10/001001m.htm
http://www.kent.wednet.edu/KSD/SJ/Nikkei/R.Y_Nakatsu.html
http://gojapan.about.com/cs/photogallery/l/bldaily_seifuku.htm

Organizacja systemu szkolnego w Japonii

Zajęcia w japońskiej klasie szkoły podstawowej

Lekcja w szkole póodstawowej

Mundury japońskich marynarzy z 1837 r. - wzór uczniowskiego mundurka

Japońscy uczniowie w tradycyjnych mundurkach na starej fotografii

Współczesne zdjęcie ucznia w tradycyjnym mundurku

Współczesna fotografia grupy uczniów ze szkoły średniej w tradycyjnych ubiorach

Zdjęcie japońskich uczennic szkoły podstawowej z 2001 r.

Chłopcy ze szkoły podstawowej w drodze do domu

Współczesne ubiory uczennic średniej szkoły

Japonki ze średniej szkoły w mundurkach z marynarskim kołnierzem

Uczniowie średniej szkoły wyższego stopnia na współczesnej fotografii

Share this