Naturalność i prostota w dawnej architekturze japońskiej

Tradycyjna literatura, teatr No i ceremonia Herbaty są ciągle jednymi z najbardziej żywotnych form ekspresji we współczesnej Japonii. W rozwoju japońskiej architektury, pozostającej pod wpływem piękna zawartego w tych sztukach, można dostrzec pełną harmonię wszystkich aspektów tradycji z istniejącą naturą a także nacisk na prostotę i naturalność będący wyrazem jej jakości.
Piękno tej architektury ukryte jest w czystości jej formy.

Dzięki zachowanym modelom domów z późnego okresu ceramiki haniwa (IV - Vw.), znalezionych w kurhanach, można zobaczyć jak najstarsze budynki budowane były na planie kwadratu lub prostokąta z kilkoma stopniami i przykryte dachem siodłowym ze słomy, sitowia lub kory. Lekkie, drewniane budownictwo mieszkaniowe na palach wykonane z naturalnych materiałów rozpowszechnione było na terenie całego kraju. Kamień kładziono jedynie pod fundamenty. Wczesne świątynie w Japonii miały formę spichlerzy (jap.kura) na ziarno. Taki typ osady ze świątynią zwany po japońsku "ozekura" stał się podstawą tradycji architektonicznej.

Do najstarszego sanktuarium Shinto należy zespół w Ise z III - V wieku. Budynki zbudowane są z drewna i przykryte strzechą obciążoną w poprzek kalenicy belkami (katsuogi). Cały ciężar dachu rozkłada się na dwa pionowe słupy (munamochi - hashira) wbite w ziemię po obu stronach świątyni (shoden ). Innym przykładem prostej drewnianej konstrukcji jest świątynia Chimanji z 771 roku (rekonstrukcja z 1589 r.) nieopodal szczytu Chiba. Wczesne świątynie buddyjskie malowane były na zewnątrz na matowy, czerwony kolor do około XIII wieku. Potem większość z nich, podobnie jak rezydencje i domy prywatne nie były polichromowane. Najstarszym zachowanym zespołem buddyjskim jest świątynia Horyuji koło Nara założona w 607 roku. Obecna konstrukcja pagody i głównej hali pochodzi z ok.VII wieku i jest wykonana z belek i wsporników łączonych ściśle ze sobą, bez użycia gwoździ. Harmonijne proporcje, lekkość formy i zachowanie ludzkiej skali w tej budowli stwarza niepowtarzalne piękno oraz podkreśla jej związki z otaczającą przyrodą.

Cechą charakterystyczną budowli Zen był natomiast zupełny brak malowanych dekoracji - zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz budowli było surowe, niemalowane drewno. Taka konstrukcja budowlana była wyrazem szczerości zastosowanych materiałów i prostoty środków wyrazu. W okresie Heian (794-1185) wzorowano się często na rodzimych przykładach sanktuariów wybudowanych na palach takich jak zaspół w Ise. Wybitnym przykładem z tego okresu jest Byodo-in, pałac regenta Fujiwary zlokalizowany nad rzeką Uj koło Tokio. Jego główna hala została w 1053 roku przekształcona w świątynię Buddy Amidy i nosi nazwę Hoodo (Pawilon Feniksa). Jego plan bazuje na stylu Shinden (styl pawilonu sypialnianego), który pojawił się wcześniej w budowanych rezydencjach z niższych warstw społecznych. Jedną z cech tego stylu jest zabudowa składająca się z głównego budynku i otaczających go pawilonów połączonych zadaszonymi galeriami (jap.kairo). W okresie Muromachi pojawił się nowy styl architektury świeckiej - Shoin (oznacza studio, pokój do pracy). Wzorowano się na siedzibie opata klasztoru Zen, której wnętrze z podwyższoną podłogą pokrytą matami ryżowymi, z wewnętrznymi przesuwanymi ścianami i wnęką tokonoma służyło teraz świeckim domownikom. Przykładami architektury z tego okresu są dwie wille dawnych shogunów w Kioto wybudowane przez arch.A.Yoshimasa: Złoty Pawilon (Kinkakuji) z 1397 roku i Srebrny Pawilon (Ginkakuji) z 1489 roku przekształcone potem w świątynie buddyjskie. Cechuje je niezwykła prostota, lapidarność formy oraz użycie naturalnych materiałów budowlanych. Pawilony tworzą ścisły związek z otaczającą przyrodą poprzez zaprojektowane wokół nich ogrody. W stylu shoin powstała również w latach 1620-1658 willa cesarska Katsura w Kioto.Składa się z trzech głównych części przykrytych wspólnym dachem i powiązanych krytymi galeriami. Przesuwane wewnętrzne ściany mogą odsłaniać szerokie widoki na otaczający ogród. Filozofia tego obiektu związana jest ściśle z Drogą Herbaty.

Kornel Drzewiński

zdjęcia:
http://www.inoues.net/yamataikoku/tokyo_museum/heiseikan15.html
http://www.osgco.com/eigo/e_haniwa.html
http://www58.tok2.com/home/miyosida/kofun/nara/nara_sugiyama/sugiyama2.html
http://www.pitt.edu/~asian/week-4/week-4.html
http://www.city.shimada.shizuoka.jp/temples-e.htm#03
http://babelfish.altavista.com/babelfish/tr
http://www.gochibi.com/Gallery/ByodoIn/pages/DCP_1942%20Byodoin%20Uji.htm
http://www.smellymonkey.com/japan/imagepages/image97.htm
http://www.orientalarchitecture.com/nara/horyujiindex.htm
http://www.getty.edu/artsednet/images/BM/Katsura/gallery.html

haniwa - model domu z VI w., okres Kofun

haniwa - model domu (terakota)

haniwa - model domu (terakota)

świątynia Shinto w Ise III-V w.

świątynia Horyuji - złota sala (kondo)

świątynia Horyuji -pawilon kazań (kodo)

plan świątyni Horyuji

świątynia Horyuji - pagoda

świątynia Byoodo-in k. Kyoto, widok od strony rzeki Uji

świątynia Byodo-in / konstrukcja krytej galerii

Plan świątyni Byodo-in

świątynia Kinkakuji (Złoty Pawilon) w Kioto

świątynia Ginakuji (Srebrny Pawilon)

Willa Katsura w Kioto, widok od frontu

Willa Katsura - widok perspektywiczny

Willa Katsura - widok

Share this