Japonia: Kultura i sztuka, ogólne

warning: Creating default object from empty value in /home/japonia/ftp/japonia/modules/taxonomy/taxonomy.pages.inc on line 33.

Pornograf Shōheia Imamury, Czyli o voyeurystycznej naturze człowieka i kina

30 maja 2006 r., w wieku 79 lat, zmarł Shōhei Imamura – dwukrotny zdobywca Palme D'or w Cannes i jeden z najwybitniejszych reżyserów japońskich. Swą przygodę z filmem rozpoczął we wczesnych latach pięćdziesiątych wiążac się ze studiem Shochiku. Decyzję tą – jak sam wspomina – podjął po obejrzeniu Rashomona Akiry Kurosawy, choć już od najmłodszych lat zdradzał zainteresowania sztuką(1). Pierwsze szlify zdobywał natomiast u innego słynnego reżysera – Yasujiro Ozu, któremu asystował(2) na planie trzech filmów: Wczesnego lata (Bakushu, 1951), Herbaty z ryżem (Ochazuke no aji, 1952) i Opowieści tokijskiej (Tokyo monogatari, 1953). Jednakże wyciszony, „pocztówkowy” obraz Japonii, jaki prezentował Ozu w swoich filmach, nie odpowiadał młodemu i niepokornemu Imamurze. Jak sam przyznaje: „Znacznie prościej jest być posłusznym i trzymać się establishmentu, jednakże to nie jest mój sposób na życie. Ja zawsze staram się odmienić społeczeństwo za pomocą moich filmów tak bardzo, jak to tylko możliwe”(3). Znacznie lepiej współpracowało mu się więc z mniej znanym Yuzo Kawashimą, z którym w 1954 r. przeniósł się do studia Nikkatsu, gdzie – cztery lata później – zadebiutował jako reżyser.

Konwencje perspektywy w obrazowaniu obiektów architektury w japońskim malarstwie i grafice

Pierwsze zachowane ujęcia perspektywiczne świątyń i innych obiektow architektonicznych pojawiły się w Japonii w VIII w. w ilustrowanych zwojach jak np. „Sutra przeszłej i obecnej karmy” (kako genzai ingakyo) nieznanego artysty, przechowywana w Jobon Rendaiji w Kioto. Niektóre wczesne zwoje sutr zostały zilustrowane dopiero w XIII w. jak osiem zwojów na jedwabiu pod tytułem „Osiem aspektów z życia Buddy” ( Shaka hasso zu) nieznanego artysty (muzeum Atami w pref. Kanagawa).Najczęściej stosowanym ujęciem perspektywicznym była tzw. perspektywa „z lotu ptaka” z widokiem z góry na zabudowania i rozległy teren. Obiekty architektoniczne przedstawiano za pomocą pewnej konwencji zwanej aksonometrią*, w której ścianę frontową i tylną rysowano równolegle do linii horyzontu a pozostałe dwie skośnie pod tym samym kątem. W tej perspektywie nie występują punkty zbiegu na linii horyzontu dla krawędzi poszczególnych obiektów. W konsekwencji, przedstawiane wnętrza tych obiektów są bez dachów, gdzie umieszczano postaci bohaterów wydarzeń. Takie ujęcie perspektywiczne wnętrza zwano fukinuki-yatai.

Meble w tradycyjnym domu japońskim

Wśród najcenniejszych zabytków z okresu panowania cesarza Shomu (724 - 749 r.) zgromadzonych w skarbcu Shosoin w Nara znajduje się sekretarzyk (100x63,7x40,6 cm) z drewna keyaki, używany kolejno przez pięciu cesarzy, lakierowane kufry i szafki z drewna hinoki na szaty lub bieliznę oraz drewniany, pokryty laką stolik.*

W okresie Edo (1603- 1868 r.) większość Japończyków mieszkała w małych mieszkaniach z paroma meblami takimi jak szafa - komoda (tansu**) oraz płaskimi kuframi, które można było przesuwać i układać jedne na drugich. Początkowo, te dzieła japońskiego stolarstwa były w posiadaniu najbardziej zamożnej części społeczeństwa, lecz wkrótce wraz z rozwojem warstwy średniej, pojawiły się również w domach samurajów.

Haiga - japońskie wierszo obrazy

Haiga jest szczególnym rodzajem powiązania japońskiej poezji z malarstwem i kaligrafią, w okresie od poł. XVII do chwili obecnej. Najczęściej praktykowaną poezją w okresie Edo (1603 - 1868) było skomponowane z 17-u sylab haiku. Termin Haiga powstał z połączenia sylaby hai (od haiku) oraz ga (jap. obraz, malarstwo). Tradycyjny styl malarstwa Haiga jest niezwykle skrótowy w wyrazie z subtelnym podlawowaniem tuszem ważniejszych fragmentów dzieła.

Sztuka suiseki w tradycji kultury Japonii

Tradycja ustawiania kamieni na rzeźbionych lub płaskich podstawach, przypominających swym kształtem istniejące pejzaże lub mityczne góry wywodzi się z Chin, skąd w VI w. przywieziono do Japonii na dwór cesarski kilka ich sztuk. Początkowo nazywano te kompozycje bonseki*, chinseki czy kaiseki. Określenie suiseki pochodzi z końca XIX wieku i w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wodne kamienie“ (sui - woda, seki - kamień). Aranżacja naturalnie uformowanych kamieni była w sztuce suiseki odbiciem krajobrazu lub harmonii wszechświata.

Japońskie formy i gatunki literackie - terminologia literaturoznawcza

Najstarsze tradycje literackie t.z.w. „mówione“ w postaci legend i pieśni pochodzą z okresu kiedy Japończycy nie mieli jeszcze rozwiniętego rodzimego pisma. Zaczęto je kodyfikować dopiero w VII w. i pierwsza kronika Kojiki pochodzi z 712 roku. Obok tradycyjnego podziału na okresy historyczne, japońscy badacze literatury posługują się m.in. ogólnochronologicznym podziałem na okresy - kodai (starożytność wczesna i późniejsza 300 -1185), chusei (wczesne i późniejsze średniowiecze 1185-1603), kinsei (nowożytność 1603-1868) oraz kindai (nowoczesność wcześniejsza i późniejsza) od 1868 r. do chwili obecnej. Ewolucja słownictwa japońskiego następowała drogą zapożyczeń z chińskiej nomenklatury prawno-administracyjnej i buddyjskiej w VI wieku oraz poprzez przekształcenia własnego słownictwa.

Japońskie chramy i obiekty kultu shintoistycznego

Określenie Jinja, Miya lub Taisha związane jest z chramem - sanktuarium japońskiej religii Shinto, oddzielonym od zewnętrznego świata bramą lub zespołem bram zwanych torii. Ściany i słupy chramów budowano pierwotnie z niemalowanego drewna, na wpusty. Później, pod wpływem architektury świątyń buddyjskich malowano niektóre do XIII w. w kolorach czerwonym i białym symbolizującymi pierwiastek męski i żeński. W architekturze sanktuariów Shinto można wyróżnić następujące style: taisha-zukuri, shinmei-zukuri (ok. IV w.), sumiyoshi-zukuri oraz shinden-zukuri z okresu Heian (794 -1185).

O religiach w dawnej i współczesnej Japonii

Historia religii w Japonii jest splotem długich procesów między religią rodzimą a religiami napływowymi. Kult zmarłych przodków jest najbardziej charakterystyczną cechą japońskiego życia religijnego i wszystkie inne napływowe wyznania musiały się do niego dostosować. Rodzime Shinto wywodzące się z animistycznych wierzeń w przeszłości, oprócz swoich oddziaływań na inne religie, które pojawiły się na Wyspach Japońskich, w prawie nie zmienionej formie kultywowane jest do dziś przez część społeczeństwa japońskiego. Kiedy w Japonii w VI wieku oficjalnie pojawił się dość elastyczny buddyzm pochodzenia chińskiego, wchłonął pewne elementy z Shinto.

Rzeźby Buddy (Butsu) w historii kultury Japonii

W historii Japonii sprzed 538 roku, kiedy docierały na Archipelag Japoński pierwsze informacje na temat buddyzmu, przypuszczalnie uważano Buddę* za jednego z chińskich bogów budzących początkowo nawet strach. Nazywano go m.in. „bóstwem - Buddą“, „bóstwem z innego kraju“ lub „bóstwem gościem“. W latach 538 - 645 kult historycznego Buddy Gautamy odgrywał już dominującą rolę w kulturze kaju Yamato ale największą magiczną moc miały relikwie Buddy (shari) sprowadzane z zagranicy lub znajdowane w ofiarnym pożywieniu. Relikwie umieszczano w pagodzie (symboliczny grób Buddy) w centrum zabudowań klasztornych. W wybudowanych świątyniach stawiano posągi Buddy, któremu oddawano cześć aby czasami odwrócić jego gniew, kiedy w 570 r. zniszczono pawilon i jego posąg (w/g „Historii powstania klasztoru Gangoji“), lecz najczęściej aby zyskać jego przychylność i łaskę dla pomyślnych zbiorów, połowów ryb, sprowadzenia deszczu czy też uniknięcia chorób. Przed posągami Buddy modlono się, składano ofiary i czyniono uroczyste śluby a równolegle oddawano cześć rodzimym bóstwom „kami“.

Sugoroku, Shogi i inne tradycyjne gry japońskie

Gra „SUGOROKU“ (双六)

Grę „Sugoroku” przywieziono do Japonii prawdopodobnie w VI w. z Chin gdzie znana była pod nazwą „Shuang -lu”. Wczesne modele planszy do gry „Sugoroku” bazowały przypuszczalnie na wzorach chińskich. W cesarskim skarbcu Shoso-in w Nara znajduje się sugoroku-ban* z okresu Nara (710- 794), który był prawdopodobnie typowy także dla wczesnego okresu Heian (794 -1185). Późniejsze modele, które dominowały w okresie Muromachi (1338 -1573), Momoyama (1573- 1603) oraz Edo (1603 -1868), były w kształcie podwójnych, drewnianych pudeł.

Shakuhachi - tradycyjny japoński flet prosty

SHAKUHACHI - to bambusowy flet prosty, który przybył do Japonii z Chin prawdopodobnie w VI wieku. W japońskim skarbcu Shoso-in w Nara przechowywane są trzy flety shakuhachi (zob. poz. Inwent. 43, 44 i 44) z okresu panowania cesarza Shomu (724 -749). Używano ich w tym okresie do uroczystej muzyki Gagaku w obrzędach buddyjskich oraz ceremoniach dworskich. Muzyka Gagaku opierała się na uznaniu określonej (m.in. filozoficznej) roli każdego z poszczególnych pięciu dźwięków w pentatonicznej skali. W XIII wieku wieku flet ten zyskał znaczną popularność dzięki wędrownej sekcie buddyjskiej zen Fuke założonej przez Shinchi Kakushina (1207-1298).

„Ishi - doro“ japońskie latarnie z kamienia

Kamienne latarnie (ishi - doro*) będące istotną częścią architektury japońskiego ogrodu pełniły zarówno estetyczną jak i czysto funkcjonalną rolę oświetlając drogę przed wejściami do świątyń. Kamienne latarnie w ogrodach towarzyszyły często przy okazji wieczornych spotkań na ceremonii herbaty, zwłaczcza od czasu kiedy rozpropagował je japoński mistrz herbaty Sen no Rikyu (1522 -1591). Rzeźbiono je najczęściej z granitu o najwyższej jakości a wymiary latarni dostosowane były proprorcjonalnie do wielkości zaprojektowanego ogrodu lub architektury danego obiektu. Ogólnie można wyróżnić cztery podstawowe kategorie latarni: tachi-gata (latarnie na postumencie), ikekomi-gata (wkopane w ziemię), yukimi-gata (z daszkiem chroniącym przed śniegiem), oraz oki-gata (małe latarenki). Zachowane do dziś zabytkowe kamienne latarnie są istotnym elementem dziedzictwa kultury japońskiej.

Współczesna rzeźba japońska w kamieniu

Japońska rzeźba ma swoje korzenie w dawnych zwyczajach shinto oraz w buddyjskiej sztuce religijnej. Najstarszymi, zachowanymi do dziś dziełami sztuki japońskiej z okresu Jomon (ok. 4500 lat p.n.e.) są gliniane posążki totemiczne zwane dogu. Z epoki przedbuddyjskiej (ok.500r.n.e.) pochodzą jedynie gliniane cylindry oraz figury (haniwa) o wysokości od 30 cm do 150cm. znalezione w dawnych kurhanach. Buddyjskie posągi Buddy, Bodhisattwów i Dewów wykonywano tradycyjnie z brązu, drewna polichromowanego, gliny polichromowanej lub laki.

O-bento - japońska żywność w pojemniku

Najwcześniejsze w Japonii wzmianki o zapakowanym pożywieniu pochodzą z około V wieku, kiedy Japończycy wyruszali na polowania lub do odległego miejsca pracy. Zabierali ze sobą najczęściej podsuszony ryż, który był jedzony po wymieszaniu z zimną lub gorącą wodą oraz w postaci ręcznie zrolowanyh porcji. W „Nihonshoki“ wspomina się, że sokolnicy zabierali ze sobą pożywienie w woreczkach a w „Ise Monogatari“ (kolekcji lirycznych opowieści z X w.) znajdują się ilustracje, na których ludzie spożywają ryż podczas podróży.

Japońskie zwierciadła rytualne z okresu wczesnej kultury

Według japońskiej mitologii - bogini Amaterasu podarowała swemu wnukowi Ninigiemu* wysyłąjąc go na ziemię, do dzisiejszej Japonii - trzy skarby, amulety (zwierciadło, krzywy klejnot i miecz), i rzekła przy tym: „Kiedykolwiek spojżysz w zwierciadło, będzie tak jakbyś patrzył na mnie. Miej je ze sobą, jako swoje święte zwierciadło w swoim domu”. Powiedziała mu również: „Kiedy zwierciadło jest jasne, rozświetla się świat”.** Niningi z kolei przekazał je swym potomkom, wśród których Jimmu (wstąpił na tron w 660 r. p.n.e.) uważany jest za pierwszego, legendarnego cesarza Japonii.

Subskrybuje zawartość